Oświetlenie elektryczne, które dla nas jest czymś naturalnym, powstało dość późno, bo dopiero 132 lata temu. Pierwowzór dzisiejszej żarówki został stworzony w laboratorium w Menlo Park, a zespołem jego wynalazców kierował Thomas A. Edison. Technologia nie była skomplikowana: umieszczony w szklanej bańce wolframowy drut pod wpływem prądu nagrzewał się i zaczynał świecić.
Co ciekawe, wynalazek Edisona przeszedł tylko nieznaczne modyfikacje, żeby stać się dzisiejszą żarówką tradycyjną. Ta technologia odchodzi jednak do lamusa, ustępując miejsca nowym żarówkom energooszczędnym. Przyczyną nie jest niski popyt, a unijne prawo, które stopniowo ogranicza sprzedaż energochłonnych tradycyjnych żarówek. Co wybrać zamiast nich? Przekonaj się.
Podstawowe rodzaje
Żarówki tradycyjne
Żarówka tradycyjna
Spectrum GLS Żarówka tradycyjna to lampa żarowa, która świeci dzięki rozżarzonemu, nagrzanemu do bardzo wysokiej temperatury żarnikowi wykonanemu w wolframu. Umieszczony jest on w szklanej bańce, wypełnionej obojętnym gazem lub próżnią, dzięki czemu wolfram nie utlenia się pod wpływem wysokiej temperatury. Jeszcze niedawno w ofercie były żarówki matowe i przezroczyste, ale te pierwsze – najbardziej energochłonne – zostały już wycofane ze sprzedaży, zgodnie z regulacjami unijnymi. Z biegiem czasu, ze sprzedaży mają zniknąć także żarówki przezroczyste: w 2009 z rynku zostały wycofane żarówki o mocy większej niż 100 W, w 2010 żarówki 75-watowe, w 2011 60-watowe, a w 2012 zostanie wycofana cała reszta. Decyzje UE są związane z energochłonnością tradycyjnych żarówek i ograniczeniem emisji dwutlenku węgla do atmosfery.
Specjalnym rodzajem żarówek tradycyjnych są żarówki z reflektorem, czyli odbłyśnikiem, który pozwala skierować jej światło na wybrany obszar lub obiekt.
Żarówki tradycyjne dają światło o ciepłej, białej barwie, które dobrze odwzorowuje kolory.
| Zalety | Wady |
|---|---|
| równomierny strumień światła | energochłonność (zużywają nawet do 80% więcej energii niż żarówki energooszczędne) |
| dobre odwzorowanie kolorów | krótka żywotność |
| niska cena |
Świetlówki (żarówki energooszczędne)
Świetlówka Paulmann ESLZasada działania świetlówek różni się od zasady działania tradycyjnych żarówek. Świetlówka jest rodzajem lampy wyładowczej. Luminofor, którym jest pokryta, emituje światło dzięki wyładowaniu w mieszaninie par rtęci. Świetlówki nie posiadają żarnika wykonanego z wolframu. Klasyczna świetlówka składa się rurek wygiętych w kształcie litery „U”. Niektóre są zamknięte w szklanej bańce, dzięki czemu imitują tradycyjną żarówkę.
Świetlówki można podzielić na zintegrowane i niezintegrowane. Te pierwsze są przystosowane do użycia od razu po zakupie, mogą zastąpić tradycyjne żarówki, mają wbudowany statecznik i gwint, natomiast świetlówki niezintegrowane wymagają użycia statecznika elektronicznego lub magnetycznego (można go dokupić). Inny podział każe dzielić świetlówki na kompaktowe i liniowe. Kompaktowe są zamiennikami tradycyjnych żarówek, liniowe – podłużne, w kształcie rury – służą po podświetlania większych powierzchni, np. biurowych. Podstawową zaletą świetlówek jest energooszczędność, w porównaniu z tradycyjną żarówką emitującą taką samą ilość światła zużywają aż do 80% mniej prądu. Są też bardzo trwałe, święcą od 6 do 15 tys. godzin.
Światło emitowane przez świetlówki może mieć barwę zimną lub ciepłą, odwzorowuje kolory gorzej niż tradycyjne żarówki. Strumień światła ma postać „nieciągłego widma”, co może męczyć oczy.
| Zalety | Wady |
|---|---|
| bardzo niskie zużycie energii – do 80% mniej niż tradycyjne żarówki | męczący wzrok strumień świetlny w postaci „nieciągłego widma” |
| bardzo długa żywotność – do 16 tys. godzin | osłabienie emisji światła w niskich temperaturach (nie dotyczy świetlówek do użytku zewnętrznego) |
| możliwość doboru niestandardowej barwy światła, np. dziennej, białej, żółtej | spadek ilości emitowanego światła wraz z upływem czasu (nawet do 30% pierwotnej mocy) |
| strumień świetlny niezależny od napięcia | długie nagrzewanie – żarówki włączają się po ok. 2 sekundach |
| utrata trwałości podczas częstego wyłączania i włączania (dotyczy większości świetlówek) | |
| wysoka cena |
Świetlówki zawierają niewielkie ilości rtęci, dlatego często mówi się o ich negatywnym wpływie na zdrowie. Prawda jest jednak taka, że dużo więcej rtęci trafia do naszej atmosfery z elektrowni węglowych, gdzie wytwarzana jest energia elektryczna. Zastąpienie żarówek świetlówkami pozwoliłoby w rezultacie znacznie zmniejszyć tę szkodliwą emisję. Trzeba jednak pamiętać, żeby nie wyrzucać zużytych świetlówek do standardowych pojemników na śmieci. Najlepiej oddać je do sklepu z artykułami oświetleniowymi lub do specjalnych pojemników w dużych sklepach z artykułami budowlanymi czy wyposażenia wnętrz.
Żarówki halogenowe
Halogen JDR, Kobi Light Są to żarówki, w których bańce znajduje się halogen, najczęściej jod. Dzięki reakcji, jaka zachodzi między nim a wolframem, żarówka jest w stanie świecić dużo jaśniej niż tradycyjna. Żarówki halogenowe działają 2-5 razy dłużej niż tradycyjne, świecą równomiernie, ich światło nie słabnie z czasem. Większość z nich posiada tak zwany odbłyśnik, który pozwala skierować wiązkę światła na wybrany obiekt, obszar pomieszczenia. Halogeny do działania wymagają niskiego napięcia, ale na szczęście obecnie nie ma problemu, żeby kupić żarówkę wyposażoną w specjalny transformator, który umożliwia jej działanie przy standardowym napięciu domowym 230 V.
Obecnie produkuje się ulepszone żarówki halogenowe zgodne z wymogami UE, w których znajduje się dodatkowo w ksenon albo powłoka odbijająca promienie podczerwone IRC. Te ostanie pozwalają na zaoszczędzenie energii nawet o 45%.
Żarówki halogenowe dają bielsze światło niż tradycyjne, dzięki czemu kolory wydają się być bardziej nasycone. Halogeny z reflektorem odbijającym światło to popularne oświetlenie stosowane w kuchni (np. do podświetlenia blatu), natomiast halogeny w szklanej, żarówkowej bańce, bez reflektora, to dobry zmiennik tradycyjnych żarówek.
| Zalety | Wady |
|---|---|
| niższe zużycie energii w porównaniu z żarówkami tradycyjnymi | konieczność użycia transformatora przy wysokim napięciu |
| jasne światło dobrze odwzorowujące kolory | wyższe zużycie energii w porównaniu ze świetlówkami i diodami LED |
| stała ilość emitowanego światła | |
| długa żywotność (3 razy dłuższa niż żarówek tradycyjnych) | |
| niewysoka cena |
Żarówki LED
Żarówka LED, Whitenergy Technologia LED, czyli podświetlane diody elektroluminescencyjne, jest dość nowa i jeszcze nie dawno kojarzyła się wyłącznie z niewielkimi świecącymi lampkami w sprzęcie RTV i AGD. Od jakiegoś czasu diody LED pozwalają też na oświetlanie większych pomieszczeń. Jest to najbardziej trwały rodzaj oświetlenia (diody LED działają do 50 tys. godzin). Do tego są energooszczędne (zużywają podobną ilość energii co świetlówki). Jeszcze niedawno w ofercie były wyłącznie diody niskonapięciowe (6 V, 12 V i 110 V), obecnie standardem są diody ze znormalizowanymi przyłączami, które pracują przy standardowym, domowym napięciu 230 V. Żarówki LED odporne na wstrząsy, wyłączanie i włączanie, nie nagrzewają się. Niektóre z nich emitują światło kolorowe.
Żarówki LED emitują światło punktowe lub częściowo rozproszone, jednak nie są idealnym zamiennikiem standardowych żarówek i świetlówek (te najjaśniejsze odpowiadają tradycyjnym żarówkom 25-watowym). Nadają się np. do podświetlania kuchennego blatu, stołu, obrazu.
Jeśli zależy Ci na podświetleniu większych powierzchni, np. schodów czy wnęk biblioteczki, możesz kupić specjalny wąż LED z białymi lub kolorowymi diodami.
| Zalety | Wady |
|---|---|
| praca zarówno przy niskim, jak i wysokim napięciu | niewielki kąt rozproszenia światła |
| odporność na wstrząsy | wysoka cena |
| odporność na wyłącznie / włączanie | |
| energooszczędność – zużycie energii do 80% mniejsze w porównaniu z żarówkami tradycyjnymi | |
| trwałość do 50 tys. godzin |
Żarówki specjalne
Oprócz standardowych żarówek, których celem jest oświetlenie pomieszczeń, produkuje się wiele żarówek o niestandardowym zastosowaniu. W tabeli znajdziesz najpopularniejsze przykłady:
| Rodzaj żarówki | Opis | Zdjęcie |
|---|---|---|
| żarówka kryptonowa | Niewielka żarówka gazowa wypełniona kryptonem, o niskim napięciu. Bardzo trwała i jasna, stosowana przede wszystkim w latarkach. |  DPM Solid Polska |
| żarówka PAR | To żarówka reflektorowa z zimnym lustrem, dzięki któremu oświetlane przedmioty nie nagrzewają się. Ma to znaczenie, gdy chcesz oświetlać przedmioty wykonane z materiałów wrażliwych na ciepło. |  Żarówka PAR, Spectrum |
| żarówki do kuchennych sprzętów | To niewielkie gruszkowe bądź kuliste żarówki tradycyjne lub halogenowe, o mocy 10-40 W i napięciu 230 V przeznaczone do piekarników, okapów, lodówek, mikrofali. Uwaga! Przy zakupie trzeba dokładnie sprawdzić, jaki gwint/trzonek i moc pasują do danego sprzętu, producent powinien podać taką informację w instrukcji. |  Żarówka do piekarnika, Paulmann |
| żarówka owadobójcza | Jej żółte światło nie przyciąga owadów. Poleca się ją szczególnie osobom mieszkającym w domach jednorodzinnych i w mieszkaniach parterowych, na tej wysokości owadow jest sporo. |  Żarówka anty-insekt, Paulmann |
| żarówka wspomagająca wzrost roślin | Jest to specjalna żarówka, zabarwiona na niebiesko lub różowo, która emituje światło idealne do wzrostu roślin. Nadaje się do ich bezpośredniego podświetlania. |  Żarówka przyspieszająca wzrost roślin, Paulmann |
| żarówka telewizyjna | Jej światło, umieszczone za telewizorem sprawia, że patrzenie w ekran nie męczy wzroku, a kolory i kontury obrazu są wyraźniejsze. |  Żarówka TV, Paulmann |
| żarówki dekoracyjne | To duża grupa żarówek (LED, świetlówek, tradycyjnych) o różnych kształtach, kolorach i wzorach, dających białe lub kolorowe światło. Ich przeznaczeniem, oprócz emitowania światła, jest dekorowanie wnętrza. |  Żarówki LED kolorowe, Spectrum |
2011-10-12 14:57 RE: Komentarze