Klauzule niedozwolone w regulaminach sklepów internetowych

W regulaminach sklepów internetowych znaleźć można często klauzule, które są sprzeczne z zasadą równości stron bądź które ewidentnie zmierzają do pokrzywdzenia konsumenta jako słabszej strony umowy. Ponieważ konsument nie ma możliwości indywidualnego negocjowania warunków umowy, konieczne jest zapewnienie mu szczególnej ochrony prawnej.
Zgodnie z przepisami kodeksu cywilnego niedozwolone klauzule umowne to takie postanowienia umowy, które nie zostały indywidualnie uzgodnione z konsumentem, a kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami i rażąco naruszają jego interesy. Oceny zgodności postanowienia umowy z dobrymi obyczajami dokonuje się w odniesieniu do momentu, w którym umowa została zawarta, a pod uwagę bierze się również okoliczności jej zawarcia.

Klauzule niedozwolone nie wiążą konsumenta z mocy prawa, co oznacza że nie zachodzi konieczność dokonywania jakichkolwiek czynności w celu stwierdzenia ich bezskuteczności. Należy zwrócić jednak uwagę, że konsument jest związany umową w pozostałym zakresie. Analiza klauzul pod kątem ich dopuszczalności nie dotyczy tzw. postanowień przedmiotowo istotnych, czyli przykładowo ceny bądź wynagrodzenia, które określone zostały w sposób jednoznaczny.

Brak jest zamkniętego katalogu klauzul, które uznać należy za niedozwolone. W kodeksie cywilnym stworzony został jednak zbiór przykładowych zapisów stosowanych przez przedsiębiorców. W razie wątpliwości za niedozwolone uznać należy klauzule, które:

1. wyłączają lub ograniczają odpowiedzialność względem konsumenta za szkody na osobie,
2. wyłączają lub istotnie ograniczają odpowiedzialność względem konsumenta za niewykonanie lub nienależyte wykonanie zobowiązania,
3. wyłączają lub istotnie ograniczają potrącenie wierzytelności konsumenta z wierzytelnością drugiej strony,
4. przewidują postanowienia, z którymi konsument nie miał możliwości zapoznać się przed zawarciem umowy,
5. zezwalają kontrahentowi konsumenta na przeniesienie praw i przekazanie obowiązków wynikających z umowy bez zgody konsumenta,
6. uzależniają zawarcie umowy od przyrzeczenia przez konsumenta zawierania w przyszłości dalszych umów podobnego rodzaju,
7. uzależniają zawarcie, treść lub wykonanie umowy od zawarcia innej umowy, nie mającej bezpośredniego związku z umową zawierającą oceniane postanowienie,
8. uzależniają spełnienie świadczenia od okoliczności zależnych tylko od woli kontrahenta konsumenta,
9. przyznają kontrahentowi konsumenta uprawnienia do dokonywania wiążącej interpretacji umowy,
10. uprawniają kontrahenta konsumenta do jednostronnej zmiany umowy bez ważnej przyczyny wskazanej w tej umowie,
11. przyznają tylko kontrahentowi konsumenta uprawnienie do stwierdzania zgodności świadczenia z umową,
12. wyłączają obowiązek zwrotu konsumentowi uiszczonej zapłaty za świadczenie nie spełnione w całości lub części, jeżeli konsument zrezygnuje z zawarcia umowy lub jej wykonania,
13. przewidują utratę prawa żądania zwrotu świadczenia konsumenta spełnionego wcześniej niż świadczenie kontrahenta, gdy strony wypowiadają, rozwiązują lub odstępują od umowy,
14. pozbawiają wyłącznie konsumenta uprawnienia do rozwiązania umowy, odstąpienia od niej lub jej wypowiedzenia,
15. 15) zastrzegają dla kontrahenta konsumenta uprawnienie wypowiedzenia umowy zawartej na czas nieoznaczony, bez wskazania ważnych przyczyn i stosownego terminu wypowiedzenia,
16. nakładają wyłącznie na konsumenta obowiązek zapłaty ustalonej sumy na wypadek rezygnacji z zawarcia lub wykonania umowy,
17. nakładają na konsumenta, który nie wykonał zobowiązania lub odstąpił od umowy, obowiązek zapłaty rażąco wygórowanej kary umownej lub odstępnego,
18. stanowią, że umowa zawarta na czas oznaczony ulega przedłużeniu, o ile konsument, dla którego zastrzeżono rażąco krótki termin, nie złoży przeciwnego oświadczenia,
19. przewidują wyłącznie dla kontrahenta konsumenta jednostronne uprawnienie do zmiany, bez ważnych przyczyn, istotnych cech świadczenia,
20. przewidują uprawnienie kontrahenta konsumenta do określenia lub podwyższenia ceny lub wynagrodzenia po zawarciu umowy bez przyznania konsumentowi prawa odstąpienia od umowy,
21. uzależniają odpowiedzialność kontrahenta konsumenta od wykonania zobowiązań przez osoby, za pośrednictwem których kontrahent konsumenta zawiera umowę lub przy których pomocy wykonuje swoje zobowiązanie, albo uzależniają tę odpowiedzialność od spełnienia przez konsumenta nadmiernie uciążliwych formalności,
22. przewidują obowiązek wykonania zobowiązania przez konsumenta mimo niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania przez jego kontrahenta,
23. wyłączają jurysdykcję sądów polskich lub poddają sprawę pod rozstrzygnięcie sądu polubownego polskiego lub zagranicznego albo innego organu, a także narzucają rozpoznanie sprawy przez sąd, który wedle ustawy nie jest miejscowo właściwy.

W związku z tym, że powyższa lista zawiera jedynie najczęściej w praktyce występujące klauzule niedozwolone, może ona zostać również rozszerzona o inne klauzule.

Co może zrobić konsument, który zawarł z przedsiębiorcą umowę zawierającą klauzulę niedozwoloną? W pierwszej kolejności konsument powinien zwrócić uwagę przedsiębiorcy, że dane postanowienie jest klauzulą niedozwoloną i z tego względu nie wiąże go. Jeśli przedsiębiorca mimo to stwierdzi, że postanowienie jest skuteczne, bądź też że nie jest ono wcale sprzeczne z dobrymi obyczajami i nie narusza jego interesów, konsument może zwrócić się do sądu powszechnego o uznanie postanowienia za niewiążące. W sprawach dotyczących ochrony praw i interesów konsumentów, w tym uznania danego postanowienia za klauzulę niedozwoloną, zainteresowanego reprezentować może miejski bądź powiatowy rzecznik konsumentów. Pomocy szukać można również u niezależnych organizacji pozarządowych, zwłaszcza u Federacji Konsumentów oraz Stowarzyszenia Konsumentów Polskich.

Na gruncie obecnie obowiązujących przepisów, możliwe jest również przeprowadzenie abstrakcyjnej kontroli postanowień wzorców umownych, w tym także regulaminów sklepów internetowych. Do wytoczenia powództwa w sprawie o uznanie postanowienia wzorca umowy za niedozwolony uprawniony jest szeroki krąg osób, mianowicie:

• każdy, kto według oferty pozwanego mógłby zawrzeć z nim umowę zawierającą postanowienie, którego uznania za niedozwolone żąda się pozwem;
• organizacja społeczna, do której zadań statutowych należy ochrona interesów konsumentów (chodzi tu przede wszystkim o Federację Konsumentów oraz Stowarzyszenie Konsumentów Polskich);
• powiatowy lub miejski rzecznik konsumentów;
• Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów;
• zagraniczna organizacja wpisana na listę organizacji uprawnionych w państwach Unii Europejskiej do wszczęcia postępowania o uznanie postanowień wzorca umowy za niedozwolone, opublikowaną w Dzienniku Urzędowym Wspólnot Europejskich.

Powództwo wytacza się do XVII Wydziału Sądu Okręgowego w Warszawie – Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów.
Fakt, że pozwany zaprzestał korzystania z danego wzorca, nie musi oznaczać jeszcze konieczności powstrzymania się z wytoczeniem powództwa. Wytoczyć powództwo można jednak tylko w sytuacji, gdy od zaniechania stosowania nie minęło jeszcze 6 miesięcy.

Od wyroku Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów można się odwołać do Sądu Apelacyjnego, a następnie, jeśli zajdzie taka konieczność, złożyć skargę kasacyjną do Sądu Najwyższego.

Godną uwagi kwestią jest brak możliwości uznania powództwa przez pozwanego przedsiębiorcę. Oznacza to, że w każdej sytuacji sąd zobowiązany jest przeprowadzić postępowanie dowodowe w celu ustalenia okoliczności sprawy. Ponadto strony zostały również pozbawione możliwości zawarcia ugody.

Postanowienia umowne uznane w wyniku postępowania sądowego za niedozwolone, podlegają następnie wpisowi do rejestru klauzul niedozwolonych, prowadzonego przez Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów. Od tego momentu, wyrok jest skuteczny również wobec osób trzecich. W związku z tym, że rejestr jest jawny, przedsiębiorcy są bezwzględnie zobowiązani do zaprzestania używania postanowień wpisanych do rejestru. Uchybienie powyższemu obowiązkowi stanowi praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów, a także wykroczenie zagrożone karą grzywny.

Poniżej przedstawione zostały przykładowe postanowienia umowne stosowane w handlu elektronicznym, które w związku z wyrokiem sądu wpisane zostały do rejestru klauzul niedozwolonych:

1. Sądem właściwym dla rozpatrywania sporów wynikających z umowy jest sąd właściwy dla siedziby sklepu;
2. Reklamacje rozpatrywane są w ciągu 14 dni roboczych od daty wpłynięcia reklamacji. Większość towarów market sprowadza z zagranicy i w tych przypadkach czas rozpatrywania reklamacji może ulec przedłużeniu;
3. Sklep nie ponosi żadnej odpowiedzialności za opóźnienia w dostawach z przyczyn leżących po stronie Dostawcy;
4. Sprzedawca zastrzega sobie prawo do zmiany niniejszego regulaminu;
5. Mimo wszelkich starań sklep zastrzega sobie możliwość błędów w opisie produktów. Zdjęcia produktów są jedynie przykładowe;
6. Reklamacje dotyczące uszkodzeń mechanicznych lub braków powstałych podczas transportu będą rozpatrywane pod warunkiem przyjęcia tego typu reklamacji przez kuriera i sporządzenia przez niego protokołu;
7. Mimo dołożenia wszelkich starań nie gwarantujemy, że publikowane dane techniczne nie zawierają uchybień lub błędów, które nie mogą jednak być podstawą do roszczeń;
8. Z uwagi na art. 558 k.c. strony wyłączają odpowiedzialność z tytułu rękojmi za wady fizyczne towaru;
9. Wszelkie zmiany wchodzą w życie z chwilą ich opublikowania (zamieszczenia) w sklepie internetowym, w związku z czym klient jest zobowiązany do bieżącej weryfikacji jego postanowień;
10. Jeżeli reklamacja klienta dotyczy parametrów jakościowych dostarczonego towaru, sklep podejmie decyzję odnośnie zasadności kierowanego roszczenia, w uzgodnieniu z producentem towaru, w terminie 21 dni od daty założenia reklamacji;
11. Zmienione zapisy Regulaminu są wiążące od momentu ich opublikowania w witrynie sklepu;
12. Sprzedawca jest uprawniony do zmiany niniejszego Regulaminu;
13. Reklamacje można składać w terminie nie przekraczającym 30 dni od daty widniejącej na paragonie – daty nadania przesyłki;
14. Towar uszkodzony przez pocztę – może być reklamowany, jeżeli został spisany odpowiedni protokół – w obecności pracownika poczty;
15. 15. Wysokość opłat jest określona na podstawie kursów walut na dzień naliczenia i zaokrąglona do pełnych groszy;
16. 16. X, jego przedstawiciele oraz pracownicy zwolnieni są z wszelkiej odpowiedzialności, wynikłej lub związanej z jakąkolwiek aukcją;
17. X nie ponosi odpowiedzialności za ewentualne przypadkowe lub pomyłkowe usunięcia aukcji lub zawieszenia lub zamknięcia konta Użytkownika (...) Usunięte aukcje nie mogą być przywrócone;
18. X zastrzega sobie prawo do przekazywania lub zlecania wszystkich lub części swoich praw i obowiązków wynikających z niniejszego regulaminu. W przypadku skorzystania z tego prawa nazwa podmiotu, na rzecz którego dokonano przekazania, podana zostanie na stronie głównej.

--------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

Anna Grzywińska, Kancelaria SSW
Twojeporady.pl
www.twojeporady.pl