Kim jest konsument i jakie ma prawa?

Kim jest konsument?

 Po 1 stycznia 2003 r. w prawie polskim nastąpiło rozróżnienie na kupującego, który uznawany jest za „konsumenta" i kupującego, który tym „konsumentem" nie jest, czyli przedsiębiorcę. Rozróżnienie tych dwóch pojęć jest bardzo ważne, bo w zależności od tego, czy kupujący zostanie uznany za konsumenta czy też nie, przysługują mu różne uprawnienia z tytułu zawartej umowy sprzedaży.

Konsument to osoba fizyczna, która dokonuje zakupu lub sprzedaży towaru na własne potrzeby. Zakup lub sprzedaż nie mają związku z prowadzoną działalnością gospodarczą lub zawodową.

Przedsiębiorca to osoba, która sprzedaje lub kupuje towar w związku z prowadzoną przez siebie działalnością gospodarczej.

Konsument a przedsiębiorca – przykłady

Przykład I:

Pan Łukasz planuje wyjazd wakacyjny i w związku z tym dokonuje w sklepie internetowym zakupu aparatu fotograficznego, który na pewno przyda mu się w trakcie wyjazdu. W tej sytuacji można bez wątpienia stwierdzić, że pan Łukasz dokonuje zakupu (czyli czynności prawnej) niezwiązanego z jego działalnością gospodarczą czy zawodową, czyli że jest konsumentem. Osoba sprzedająca, prowadząca sklep internetowy, jest przedsiębiorcą. W tym przypadku mówimy o transakcji pomiędzy kupującym konsumentem oraz sprzedającym przedsiębiorcą.

Przykład II

Pani Ania prowadzi działalność gospodarczą polegającą na tym, że zarabia na robieniu zdjęć na weselach. W związku z tym dokonuje w sklepie internetowym zakupu aparatu fotograficznego, który jest jej potrzebny do wykonywania tej właśnie działalności. W takim przypadku zakup dokonany został w związku z prowadzoną przez panią Anię działalnością gospodarczą. Nie można więc uznać pani Ani za konsumenta. Osoba sprzedająca, jako że prowadzi sklep internetowy, również będzie przedsiębiorcą, bo sprzedaży dokonuje w związku z prowadzoną przez siebie działalnością gospodarczą. Jest to więc transakcja pomiędzy kupującym przedsiębiorcą i sprzedającym przedsiębiorcą.

Przykład III

Zarówno pan Łukasz jak i pani Ania mogliby kupić aparat np. od znajomego, który akurat kupił sobie nowszy model i chce pozbyć się starszego. W takim przypadku osoba sprzedająca będzie konsumentem, gdyż sprzedaż nie jest dokonywana w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą.

To czy ktoś będzie uznany za konsumenta czy też nie (zarówno po stronie sprzedającego jak i kupującego), należy ocenić za każdym razem, gdy dokonujemy transakcji. Gdyby pani Ania z powyższego przykładu, dokonywała zakupu np. lodówki, czy telewizora dla siebie do domu, czyli na cele niezwiązane z prowadzoną przez nią działalnością gospodarczą, będzie traktowana jak kupujący konsument.

Dla ułatwienia można przyjąć, że osobę, która dokonuje zakupu na swoją działalność gospodarczą (czyli prosi np. o wystawienie faktury na prowadzoną przez siebie działalność gospodarczą), zawsze będzie traktowana jako przedsiębiorca, a nie konsument. Jeżeli bowiem ktoś wprost prosi o wystawienie faktury za zakupiony sprzęt na jego działalność gospodarczą, to nie ulega wątpliwości, iż zakupu tego dokonuje w związku z prowadzoną przez siebie działalnością gospodarczą.

Uprawnienia konsumenta i przedsiębiorcy

Rozróżnienie na przedsiębiorcę i konsumenta ma ogromne znaczenia dla ustalenia jakie uprawnienia przysługują w związku z dokonanym zakupem. Przepisy kodeksu cywilnego dotyczące sprzedaży stosuje się do konsumenta tylko, jeżeli uprawnienia konsumenta nie zostały uregulowane odrębnymi przepisami. Takimi właśnie „odrębnymi przepisami", które regulują sprzedaż towarów przez przedsiębiorców (sklepy) konsumentom, jest ustawa o szczególnych warunkach sprzedaży konsumenckiej oraz o zmianie kodeksu cywilnego. Najważniejszym skutkiem wprowadzenia tej szczególnej dla konsumentów ustawy jest to, że doszło do rozdzielenia uprawnień przysługujących kupującym przedsiębiorcom i kupującym konsumentom.

Konsumentowi kupującemu od przedsiębiorcy (przykład I) przysługują:

• roszczenie z tytułu niezgodności towaru z umową
• gwarancja,

opisane w ustawie o szczególnych warunkach sprzedaży konsumenckiej.

Kupującemu przedsiębiorcy (przykład II) przysługuje:

• rękojmia
• gwarancja

na zasadach opisanych w kodeksie cywilnym.

Konsumentowi kupującemu od Konsumenta (przykład III) również przysługuje:

• rękojmia 
• gwarancja

na zasadach opisanych w kodeksie cywilnym.

Jakie jeszcze uprawnienia ma konsument?

Dodatkowe uprawnienia dla konsumenta (tylko dla konsumenta!) kupującego od przedsiębiorcy wynikają z ustawy o ochronie niektórych praw konsumentów oraz o odpowiedzialności za szkodę wyrządzoną przez produkt niebezpieczny. Ustawa ta w szczególności reguluje kwestię umów zawieranych na odległość, czyli m.in. jednej z najpopularniejszych obecnie form zakupu, tj. zakupy przez Internet.

Jeżeli umowa została zawarta na odległość konsumentowi kupującemu od przedsiębiorcy przysługuje prawo do odstąpienia od umowy w terminie 10 dni kalendarzowych liczonych od daty otrzymania przesyłki.

Z jakich aktów prawnych wynikają prawa konsumenta?

Prawa przysługujące konsumentowi opisane są w trzech podstawowych aktach prawnych:

• ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 kodeks cywilny (Dz. U. Nr 16, poz. 93 z późniejszymi zmianami),
• ustawa z dnia 27 lipca 2002 r. o szczególnych warunkach sprzedaży konsumenckiej oraz o zmianie kodeksu cywilnego (Dz. U. Nr 141, poz. 1176 z późniejszymi zmianami)
• ustawa z dnia 2 marca 2000 r. o ochronie niektórych praw konsumentów oraz o odpowiedzialności za szkodę wyrządzoną przez produkt niebezpieczny (Dz. U. z dnia 31 marca 2000 r., nr 22, poz 271, z późniejszymi zmianami)

Podsumowanie

Przedsiębiorcy kupującemu od konsumenta lub innego przedsiębiorcy przysługuje rękojmia i gwarancja na zasadach opisanych w kodeksie cywilnym.

Konsumentowi kupującemu od przedsiębiorcy przysługuje roszczenie z tytułu niezgodności towaru z umową oraz gwarancja na zasadach opisanych w ustawie o szczególnych warunkach sprzedaży konsumenckiej, a także prawo do odstąpienia w terminie 10 dni od umowy zawartej na odległość.

Konsumentowi kupującemu od innego konsumenta, przysługują te same uprawnienia, które przysługują przedsiębiorcy, kupującemu od innego przedsiębiorcy, czyli rękojmia i gwarancja na zasadach opisanych w kodeksie cywilnym.

Mając na względzie fakt, iż niniejszy poradnik ma służyć kupującemu konsumentowi, w naszych pozostałych artykułach skupimy się wyłącznie na uprawnieniach przysługujących konsumentowi kupującemu od przedsiębiorcy.