Można ją kopać, odbijać, kozłować i rzucać. Do dzisiaj wymyślono niezliczoną ilość mniej lub bardziej popularnych dyscyplin sportowych, których rozegranie nie byłoby możliwe bez piłki. Z lektury pierwszej części poradnika o piłkach dowiesz się jak kupić najlepszą futbolówkę.

Popularność piłki nożnej spycha na plan dalszy inne dyscypliny sportowe, do rozegrania których również potrzebna jest piłka. Jest to o tyle niezrozumiałe, zwłaszcza w Polsce, gdzie nie było zbyt wielu piłkarskich sukcesów na arenie międzynarodowej, że reprezentacje siatkówki czy piłki ręcznej wyróżniają się na tle drużyn narodowych innych krajów wysokim poziomem. Taka argumentacja traci jednak znaczenie w obliczu faktu, że w kraju co drugi chłopak chce strzelać gole jak Messi, zaś druga połowa bronić jak Szczęsny lub Dudek. Nie mamy zatem innego wyjścia, jak tylko rozpocząć od piłki do nogi.

Rodzaje

Wszyscy, którzy twierdzą, że piłka jest tylko jedna, są w błędzie. Międzynarodowa Federacja Piłki Nożnej (FIFA) rozróżnia trzy rodzaje piłki nożnej i w każdym z nich rozgrywane są mistrzostwa o puchar świata. Oto jakie rodzaje futbolu rozróżnia FIFA:

  • outdoor
  • beach soccer
  • futsal

Outdoor

Jabulani, oficjalna piłka meczowa MŚ w RPA

Jabulani, oficjalna piłka meczowa MŚ w RPATo najpopularniejsza odmiana futbolu rozgrywana na boiskach i stadionach. Gra toczy się na polu o kształcie prostokąta (szerokość: 45 – 90 m, długość: 90 – 120 m). Międzynarodowe potyczki, według FIFA, powinny być rozgrywane na boiskach o wymiarach 105 na 68 metrów. Skład każdej drużyny liczy 11 graczy razem z bramkarzem. Wygrywa drużyna, która zdobędzie więcej goli, czyli umieści piłkę w świetle bramki przeciwnika z zastosowaniem przyjętych zasad, których szczegółowo nie będziemy omawiać. Światło bramki ma następujące rozmiary: 7,32 m szerokości oraz 2,44 wysokości. Na mecz składają się dwie połowy po 45 minut każda.

Beach soccer

Select Beach Soccer

Select Beach SoccerJest to dyscyplina bardzo często w Polsce mylona z tzw. siatkonogą. Beach soccer to jednak nic innego jak piłka nożna rozgrywana na piasku. Mecze są szybkie, dynamiczne, pełne zwrotów akcji, i co za tym idzie, niezwykle widowiskowe. Reguły gry są prostsze, a boisko mniejsze. Porównując do tradycyjnego futbolu, w miejsce wielkich pieniędzy należy wstawić wielką zabawę. Teraz odrobinę o zasadach. Boisko może mieć następujące rozmiary: 35 – 37 m długości oraz 26 – 28 m szerokości. Bramki również są mniejsze – 5,5 m x 2,2 m. Każda drużyna ma 5 zawodników oraz nieograniczoną możliwość wymiany w trakcie meczu. Mecz podzielony jest na 3 części: Select Futsal Mimas

Select Futsal Mimaspo 12 minut każda. Nie ma spalonego i wielu innych ograniczeń, występujących w tradycyjnym futbolu. Np. z autu można piłkę wyrzucić albo wykopać. I jeszcze jedno, zawodnicy grają boso, stąd piłka nie może być mocno napompowana.

Futsal

To bardzo popularna w Polsce piłka halowa. Podobnie jak beach soccer gra jest super szybka i widowiskowa. Rozmiar pola do rozgrywek to od 25 m do 42 m długości oraz od 15 m do 25 m szerokości. Mniejsze są również bramki – 3 m x 2 m oraz sama piłka. Każda drużyna wystawia po 5 zawodników i maksymalnie 7 rezerwowych. Gra dzieli się na dwie połowy po 20 minut każda. Co ciekawe, piłka wybijana jest z autu także wtedy, gdy dotknie sklepienia hali.

Do każdej z wymienionych gier używane są piłki o nieco innych wymiarach i ciśnieniu, o czym przeczytasz w dalszych akapitach tekstu.

Budowa

Na początek kilka słów na temat budowy. Piłka nożna składa się z trzech warstw:

  • osłony
  • poszycia (podszewki)
  • pęcherza

Osłona

Spokey, klasyczna piłka ze skóry syntetycznej, szyta z 12 paneli pięciokątnych i 20 sześciokątnych

Spokey, klasyczna piłka ze skóry syntetycznej,

szyta z 12 paneli pięciokątnych i 20 sześciokątnychOsłona nowoczesnych piłek szyta jest ze skóry syntetycznej. Najczęściej stosowanymi materiałami jest poliuretan (PU) oraz PCV albo oba materiały równocześnie – gdzie główną warstwę stanowi PU, która powlekana jest powłoką PCV. Właśnie tak wykonane piłki są najbardziej odporne na ścieranie. Zatem jeżeli grasz na różnych nawierzchniach – na murawie, betonie, asfalcie – wybierz właśnie taką piłkę. Dzięki temu jej osłona nie zedrze się po rozegraniu kilku meczów.

Warto również wspomnieć o liczbie „łatek”, z których zbudowana jest osłona. Obecnie najbardziej popularny wzór stanowi połączenie czarno-białych pięciokątów (12 sztuk) i sześciokątów (20 sztuk) regularnych. Nie oznacza to jednak, że jest to jedyny słuszny wzór. Fani futbolu zapewne zauważyli, że piłki, którymi rozgrywane są różnego typu mistrzostwa, różnią się znacznie od typowych wzorów. Przykładowo, osłona przygotowanej na Euro 2012 piłki Adidas Tango 12 została połączona z paneli o kształcie wielokątów nieforemnych układających się w duże trójkąty.

Osłona może być również łączona na różne sposoby:

  • klejona
  • szyta
  • zgrzewana

Klejenie jest najmniej trwałą metodą. Panele są łączone ze sobą oraz przyklejane do podszewki za pomocą kleju. Takie piłki są najtańsze, nie należy jednak spodziewać się, że przetrwają długo.

Piłki szyte są o wiele bardziej trwałe niż klejone. Mogą być szyte maszynowo lub ręcznie, przy czym osłony szyte ręcznie będą oczywiście wyrobami ekskluzywnymi i dość drogimi. Jakość szwów decyduje o trwałości piłki.

Panele łączone metodą termiczną wykorzystywane są od 2006 roku w piłkach używanych do rozgrywek na najważniejszych turniejach. Powierzchnia piłki jest niemal idealnie gładka, a sama osłona charakteryzuje się dużą trwałością. Jeśli zamierzasz kupić oficjalną piłkę turniejową, to będzie to futbolówka z panelami łączonymi termicznie.

Pantofola d`OroDawniej osłona piłki diametralnie różniła się od tego, co mamy dzisiaj. Pierwotnie była szyta z 18 podłużnych, brązowych pasów z grubej skóry naturalnej. Problem polegał na tym, że nie można było grać w czasie deszczu. Kiedy skóra nasiąkła wodą, piłka stawała się bardzo ciężka. Dlatego zaczęto używać materiałów syntetycznych, które były bardziej odporne na wodę. Piłka różniła się również kolorem – była szara lub brązowa. Mówi się, że czarno-białe wzornictwo wprowadzono dopiero w erze telewizji. W czarno-białych odbiornikach piłka w takich kolorach była dobrze widoczna. Jeżeli jednak ktoś tęskni za dawnymi latami, a przy tym cieszą go rzeczy wykonane w stylu retro, może kupić piłkę podobną do tych, jakimi rozgrywano mecze w latach 30-tych ubiegłego wieku. Takie futbolówki produkuje dzisiaj np. włoska firma obuwnicza Pantofola d`Oro.

Poszycie

W lepszych piłkach składa się z kilku warstw – czterech lub pięciu, w tanich – czasami z jednej. Są to oploty bawełniane lub poliestrowe albo wykonane z obu materiałów. W niektórych piłkach stosowana jest także bardzo cienka warstwa pianki, aby lepiej amortyzować sprężystość znajdującego się wewnątrz pęcherza. Istotne jest to zwłaszcza w piłkach do futsalu.

Pęcherz

Pierwsze piłki wykonane były właśnie ze zwierzęcych pęcherzy wypełnionych powietrzem. Dzisiaj z zamierzchłej historii pozostała tylko nazwa. Współczesny pęcherz to nic innego jak wykonany z lateksu lub butylu balon. Pęcherze lateksowe znajdziesz w tańszych piłkach. Butylowe dłużej utrzymują powietrze oraz znacznie lepiej zachowują się na twardych nawierzchniach. Zatem, jeśli będziesz brać udział zarówno w rozgrywkach halowych jak i na murawie, lepszym wyborem będzie piłka z pęcherzem butylowym.

Parametry

Znak FIFA Approved

Znak FIFA InspectedObok wymienionych wyżej cech związanych z budową, aby piłka mogła nosić miano nożnej, musi odpowiadać określonym warunkom. Nie miej złudzeń, nie wszystkie dostępne na rynku piłki spełniają dosyć rygorystyczne kryteria, a nawet jeśli, to po kilku rozegranych meczach parametry mogą ulec zmianie. Dlatego warto szukać piłek z atestem FIFA.

Zanim piłka trafi na boiska przechodzi dokładne pomiary oraz szereg testów. Jeśli egzamin zostanie zaliczony, futbolówka otrzymuje jeden z dwóch znaków jakości – FIFA Approved (najwyższy symbol jakości) albo FIFA Inspected.

FIFA uznaje dwa rozmiary piłek do rozgrywek na murawie – 4 i 5. „Piątka” jest rozmiarem najbardziej wskazanym. Tylko piłki o rozmiarze 5 mogą uzyskać prawo do emblematu FIFA Approved.

Oto co FIFA poddaje kontroli:

  • wagę
  • obwód
  • okrągłość
  • odbicie
  • absorpcję wody
  • utrzymywanie ciśnienia

Waga – piłki ważone są w warunkach zbliżonych do próżni w szczelnych pomieszczeniach. Pomiar powtarzany jest trzykrotnie.

Atest FIFA Outdoor Beach Soccer Futsal
Approved 420 – 445 g (5) 420 – 440 g 410 – 430 g
Inspected 410 – 450 g (5)

350 – 390 g (4)

400 – 440 g 400 – 440 g

Obwód – pomiary są prowadzone bardzo dokładnie aż w 45 tys. punktów, dzięki czemu można określić, czy obwód jest stały i czy mieści się w określonych limitach.

Atest FIFA Outdoor Beach Soccer Futsal
Approved 68,5 – 69,5 cm (5) 68 – 70 cm 62,5 – 63,5 cm
Inspected 68 – 70 cm (5)

63,5 – 66 cm (4)

68 – 70 cm 62 – 64 cm

Okrągłość – podobnie jak obwód, promień mierzony jest aż w 45 tys. punktów. Odchylenia mogą być minimalne i zostały przez FIFA określone w następujący sposób:

Atest FIFA Outdoor Beach Soccer Futsal
Approved Max. 1,5 % (5) 1,8% 1,5%
Inspected Max. 1,8 % (4, 5) 1,8% 1,8%

Odbicie – za pomocą tego testu sprawdzana jest elastyczność i sprężystość piłki. Futbolówka zrzucana jest dziesięć razy z wysokości dwóch metrów na stalową powierzchnię. Pomiary odbicia dokonywane są najpierw w temperaturze 20oC, zaś następnie powtarzane w temp. 5oC. Wysokość odbicia powinna za każdym razem być zbliżona. Maksymalna różnica pomiędzy odbiciami może wynosić maksymalnie 10 cm. Szczegóły w poniższej tabeli:

Atest FIFA Outdoor Beach Soccer Futsal
Approved 20oC: 135 – 155 cm (5)

5oC: minimum 125 cm (5)

100 – 150 cm 55 – 65 cm
Inspected 20oC: 125 – 155 cm (5)

5oC: minimum 115 cm (5)

20oC: 115 – 155 cm (4)

5oC: minimum 115 cm (4)

100 – 150 cm 50 – 65 cm

Absorpcja wody – żeby piłka zachowywała się podobnie na boisku w różnych warunkach nie może zbyt mocno „pić” wody. Nasiąknięta futbolówka staje się ciężka, przez co rozgrywka jest dla piłkarzy udręką. Testy w laboratoriach FIFA obejmują zatem próbę wody, czyli „podtapianie” piłek. Testowaną futbolówkę obraca się 250 razy w naczyniu z wodą o głębokości 2 cm. Przy tym piłka jest ściskana z taką siłą, aby odkształcenie nie przekroczyło 25 proc. w przypadku piłki do gry na boisku i 10 proc. w przypadku piłki na plażę. Oto jak bardzo może zwiększyć się masa piłki po takich zabiegach:

Atest FIFA Outdoor Beach Soccer Futsal
Approved  Średnio – 10%, maksymalnie – 15% (5) Maksymalnie 10% Nie dotyczy
Inspected  Średnio 15%, maksymalnie 20% (4, 5) Maksymalnie 15% Nie dotyczy

W przypadku wszystkich powyższych testów, piłki miały określone ciśnienie. Piłkę na boisko napompowano do 0,8 atm, halową do 0,6 atm. W przypadku futbolówki plażowej ciśnienie podawane jest jako wartość średnia.

Utrzymywanie ciśnienia – dobra piłka musi utrzymywać stałe ciśnienie przynajmniej przez dwie połowy meczu. Dopompowywanie w trakcie rozgrywki może skutecznie ostudzić zapał graczy i emocje kibiców. Dlatego piłki atestowane przez Federację sprawdzane są również pod tym kątem. Piłki napompowane do określonego ciśnienia (na boisko – 1.0 atm, na halę – 0,6 atm, na piasek – średnia wartość) pozostawiane są na 72 godziny, po czym ciśnienie sprawdzane jest ponownie. Przewidziane przez FIFA różnice mogą wyglądać następująco:

Atest FIFA Outdoor Beach soccer Futsal
Approved Max. 20% (5) Max. 20% Max. 20%
Inspected Max. 25% (4, 5) Max. 25% Max. 25%

Do uzyskania znaku jakości FIFA Approved konieczny jest jeszcze jeden test, któremu piłka nie jest poddawana w przypadku FIFA Inspected – odporności na odkształcenia i zmianę rozmiaru. Ta próba jest o wiele cięższa aniżeli wszystkie wcześniejsze razem wzięte. Piłka jest wystrzeliwana z prędkością 50 km/h po czym uderza w stalową ścianę oddaloną o zaledwie 2,5 m. Czynność powtarza się 2000 razy (piłka na boisko lub halę) lub 1000 razy (piłka na plażę).

Piłka przechodzi test tylko jeśli nie zostanie uszkodzony zawór, zaś utrata ciśnienia oraz zmiany w obwodzie i okrągłości będą nieistotne.

Dopuszczalne normy są następujące:

Zakres zmian Outdoor Beach soccer Futsal
Zwiększenie obwodu 1,5 cm 1,0 cm 1,5 cm
Odchylenie od sferyczności Max. 1,5% Max. 2,0% Max. 1,5%
Zmiana ciśnienia Max. 0,1 atm Max. 0,1 atm Max. 0,1 atm

Jest jeszcze jeden sprawdzian wykonywany tylko na piłkach do rozgrywek halowych – balans. Test wykonywany jest w bardzo prosty sposób: piła staczana jest z rampy kolejno w 24 kierunkach, zaś wszelkie zmiany toru toczenia są rejestrowane. I tak odchylenia od linii prostej nie mogą przekroczyć 5o w przypadku znaku FIFA Approved i 7,5o w przypadku FIFA Inspected.

Chcesz mieć dobrą piłkę na kilka lat, z której po pierwszym meczu nie zrobi się „jajo”? Poszukaj zatem futbolówki ze znakiem FIFA.

Producenci i ceny

Absolutnym liderem jeśli chodzi o produkcję piłek futbolowych, wprowadzanie unowocześnień i zmian we wzornictwie jest firma Adidas. Wystarczy wspomnieć, że od 1970 roku wszystkie międzynarodowe turnieje FIFA i UEFA rozgrywane są właśnie piłkami tej marki. Jeżeli chcesz grać mecze identyczną futbolówką, jak najwięksi piłkarze, na sklepowych półkach bez problemu znajdziesz takie modele jak Tango 12 lub Jabulani. Problem w tym, że są one drogie. Ceny mogą sięgać grubo ponad 400 zł. Dla mniej zamożnych są bliskie oryginału repliki, które można kupić już w granicach 100 zł. Oto jakimi modelami piłek rozgrywano mecze mundialowe oraz Mistrzostwa Europy:

ME:

  • 1972 – Telstar
  • 1976 – Telstar
  • 1980 – Tango
  • 1984 – Tango
  • 1988 – Tango Europa
  • 1992 – Etrusco Unico
  • 1996 – Questra Europa
  • 2000 – Terrestra
  • 2004 – Roteiro
  • 2008 – Europass
  • 2012 – Tango 12

MŚ:

  • 1970 – Telstar
  • 1974 – Telstar Durlast
  • 1978 – Tango Riverplate
  • 1982 – Tango Espana
  • 1986 – Azteca
  • 1990 – Etrusco
  • 1994 – Questra
  • 1998 – Tricolore
  • 2002 – Fevernova
  • 2006 – Teamgeist
  • 2010 – Jabulani

Jednak nie tylko Adidas produkuje piłki. Oto jakie marki możesz wziąć jeszcze pod uwagę:

  • Diamond
  • Meteor
  • Mitre
  • Nike
  • Polsport
  • Puma
  • Select
  • Spokey
  • Umbro

Najtańsze piłki dostępne na rynku kosztują mniej niż 20 zł. Nie spodziewaj się jednak po tej cenie zbyt wiele. Jeśli chcesz mieć piłkę, którą rozegrasz wiele meczów, przygotuj kwotę od 50 zł w górę. Jeżeli Twój budżet mieści się granicach 100 – 200 zł, bez problemu znajdziesz futbolówkę z atestem FIFA.

Podsumowanie

Piłka nożna nie jest dyscypliną sportową dedykowaną jedynie zagorzałym kibicom. Nawet jeśli uważasz, że świat futbolu regulują organizacje o mało przejrzystych zasadach, że stadiony pełne są chuligaństwa i rasizmu, a jedynym napędem rozgrywek są stojące za nimi olbrzymie pieniądze, wciąż możesz czerpać radość z tego sportu. Wystarczy obejrzeć mecze beach soccer, futsal lub nawet osiedlowe rozgrywki na boisku, aby przekonać się, że w futbolu tkwi energia, dynamizm i szczera radość. Bez sponsorów, bez FIFA, UEFA i rasistowskich haseł na sztandarach.

Jeśli zatem najbardziej pociąga Cię niezmąconą radość gry, pora kupić piłkę, zebrać drużynę i ruszyć na boisko, plażę, lub halę.

Życzymy emocjonujących rozgrywek!