Świat sportu kręci się wokół piłki. I choć wielu kibiców pewnie tak uważa, nie kończy się on na futbolu. Piłek jest wiele! Z drugiej części naszego poradnika dowiesz się jak wybrać piłkę do siatkówki, piłki ręcznej, koszykówki i rugby.

Półki sklepów sportowych uginają się pod rzędami piłek przeznaczonych do uprawiania różnych sportów. Większość konsumentów raczej nie będzie miała problemów ze wskazaniem, która służy do grania w koszykówkę, która do siatki, a jeszcze inna do rugby. Okazuje się jednak, że nie wszystkie mogą nosić miano piłki do danej dyscypliny sportowej, ponieważ nie każda z nich odpowiada oficjalnym standardom. Którą zatem wybrać? Czym kierować się dokonując zakupu? Podpowiedzi poniżej.

Siatkówka

To sport idealny. Pełen zmian tempa, dynamiczny i widowiskowy. Uprawiany amatorsko pozwala na rozwój całego organizmu i utrzymanie dobrej kondycji fizycznej. Co więcej, nie wymaga drogiego sprzętu i wieloosobowej drużyny. Wystarczą zaledwie cztery osoby, siatka i piłka, aby rozegrać mecz. Choćby na przydomowym trawniku lub plaży.

Międzynarodowa Federacja Piłki Siatkowej (FIVB) rozróżnia dwie odmiany tego sportu:

  • halową (indoor)
  • plażową (beach)

W każdej z nich, choć na pierwszy rzut oka różnice są dla laika niezauważalne, wykorzystywana jest nieco inna piłka. Podstawowa różnica między piłką halową i plażową to przede wszystkim wielkość i ciśnienie wewnątrz.

Warto również wspomnieć o piłkach do mini valleyball, tzw. szkolnej odmiany siatkówki. Chodzi o rozgrywki dla dzieci w wieku 10 – 12 lat. Tutaj nazwa może być myląca. Piłka wcale nie jest mniejsza, czasem wręcz większa. Jest za to znacznie lżejsza – od 180 do 220 g.

Aby dokładniej poznać różnice, warto dowiedzieć się więcej na temat budowy piłki siatkowej. Podobnie jak futbolówka, piłka do siatkówki składa się z podstawowych dwóch zasadniczych części:

  • pęcherza (dętki)
  • osłony

Pęcherz może być wykonany z butylu lub lateksu. Butylowy lepiej sprawdza się w rozgrywkach halowych, na twardych powierzchniach. Znacznie dłużej utrzymuje ciśnienie, ale za to ma słabsze odbicie. Dlatego też jeśli zamierzasz grać na trawie lub piasku, lepszym rozwiązaniem może być lateks. Poza tym piłki z pęcherzem lateksowym są tańsze i przeznaczone do rozgrywek amatorskich. Lateks pozwala także na redukcję wagi. Dlatego częściej jest wykorzystywany w piłkach dla dzieci. Podstawowa wada dętek lateksowych to słabsze utrzymywanie ciśnienia, i co za tym idzie, konieczność częstszego dopompowywania.

Osłony produkowane są ze skóry naturalnej lub syntetycznej. FIVB zaleca skórę syntetyczną lub PU. W przypadku meczów amatorskich nie ma to większego znaczenia, ponieważ w siatkówkę raczej nie gra się w czasie deszczu, największą zaś bolączką modeli z osłonami ze skóry naturalnej jest właśnie zwiększone wchłanianie wody. Ma to wpływ na ciężar piłki oraz zmniejsza jej trwałość.

Obecnie większość piłek robi się właśnie ze skóry syntetycznej, choć można kupić także modele bardziej klasyczne, ze skóry naturalnej.

Piłka Custom Camp firmy Molten z osłoną z 18 paneli wykonanych z poliuretanu

Piłka Custom Camp firmy Molten

z osłoną z 18 paneli wykonanych z poliuretanu Osłona zbudowana jest z reguły z 18 podłużnych zszytych, sklejonych lub połączonych termicznie paneli. Nowoczesne piłki mogą składać się z mniejszej ilości paneli – minimum z 8 lub 10.

Powierzchnia piłki, zwłaszcza do rozgrywek halowych, może być powleczona specjalną mikrofibrą, dzięki której zawodnicy mają lepszą kontrolę nad odbiciem, zaś trajektoria lotu jest bardziej przewidywalna. Takie piłki używane są np. podczas międzynarodowych rozgrywek, sygnowanych przez FIVB. Produkuje je firma Mikasa.

Dętkę od osłony oddziela dodatkowa warstwa – wyściółka zrobiona z nylonu lub bawełny.

W przypadku piłek do szkolnych rozgrywek młodszych uczniów (mini valleyball), bywa że producenci rezygnują z pęcherza. Dzięki temu udaje im się zaoszczędzić na wadze nawet 100 gramów w porównaniu do piłki „dorosłej”. Pozostaje zatem sama osłona z materiałów sztucznych.

Piłka siatkowa plażowa firmy Mikasa certyfikowana przez FIVB

Piłka siatkowa plażowa firmy Mikasa certyfikowana przez FIVB Piłka do siatkówki musi spełniać pewne standardy. Określa je FIVB. Jeśli chcesz mieć pewność, że model, który chcesz kupić, na pewno wspomniane standardy spełnia, sprawdź, czy ma atest FIVB. Testom poddawane są tylko piłki w rozmiarze 5, który jest uznawany za standardowy. Międzynarodowa Federacja Piłki Siatkowej nadaje dwa certyfikaty:

  • approved
  • inspected

Aby producent miał prawo do używania tych znaków, piłka musi przejść szereg testów wykonywanych w laboratorium w temperaturze 20 – 25oC. Sprawdzane są:

  • materiał
  • liczba paneli
  • kolory
  • waga
  • obwód
  • siła uderzenia
  • wysokość odbicia
  • ciśnienie
Rodzaj piłki Materiał Liczba paneli Kolory Waga Obwód Siła uderzenia*) Wysokość odbicia*) Ciśnienie
Halowa Skóra syntetyczna, naturalna Min. 8

Max. 18

Min. 2*)

Max.3

270 g +/- 10 g 66 cm +/- 1 cm 387,5 – 402,5 N 60 – 66 cm 0,300 – 0,325 kg/cm2
Plażowa Skóra syntetyczna, naturalna Min. 10

Max. 18

3*) 270 g +/- 10 g 67 cm +/- 1 cm 290 – 360 N 53 – 61 cm 0,225 kg/cm2

 Dodatkowo w przypadku znaku FIVB Approved przeprowadzane są testy wytrzymałościowe. Piłka wystrzeliwana jest z prędkością 50 km/h po czym uderza w metalową platformę. Test powtarzany jest 10 tys. razy w przypadku piłki halowej i 5 tys. razy w przypadku piłki plażowej. Ubytek ciśnienia oraz odkształcenia muszą być nieznaczne – utrata ciśnienia max. 10 proc., odkształcenie maksymalnie 1,5 proc. Ponadto piłki sprawdzane są pod kątem stosowania niedozwolonych, szkodliwych barwników oraz toksycznych materiałów. Piłka z atestem FIVB Approved może być wykorzystywana do rozgrywania międzynarodowych oficjalnych meczów.

Producenci mogą również zwrócić się do laboratorium FIVB o sprawdzenie podstawowych parametrów piłki – materiałów, kolorów, rozmiarów i wagi. Wtedy piłka otrzyma atest FIVB Tested. Nie uprawnia on jednak producentów do umieszczenia logo FIVB na piłce.

Najlepsze piłki do siatkówki produkują:

  • Mikasa
  • Molten
  • Gala

Możesz także przyjrzeć się ofercie takich producentów jak:

  • Mitzuka
  • Meteor
  • Wilson
  • Spokey

Rozpiętość cenowa jest dość duża. Najtańsze piłki szkolne, klejone, których osłonę wykonano z PU, zaś dętkę z lateksu, są dość tanie – można je kupić już za 20 zł. Jeżeli jednak chcesz mieć dobrą, „dorosłą” piłkę musisz przygotować minimum 50 zł. Najlepsze piłki meczowe, używane w rozgrywkach FIVB potrafią kosztować grubo ponad 200 zł.

Piłka ręczna

W piłkę ręczną (szczypiorniak), podobnie jak w siatkówkę lub „nogę” można grac zarówno na plaży, na boisku jak i w hali sportowej. Do gry plażowej konieczne jest zastosowanie innej piłki, aniżeli do rozgrywek ulicznych lub halowych. Regulacje dotyczące parametrów i budowy piłki określa Międzynarodowa Federacja Piłki Ręcznej (IHF).

Zacznijmy od piłki halowej i tzw. street handball, czyli w wolnym tłumaczeniu „podwórkowej” piłki ręcznej.

Po pierwsze – powierzchnia piłki nie może być błyszcząca ani śliska.

Piłka ręczna zbudowana jest z dwóch podstawowych elementów:

  • osłony
  • dętki

Osłona może być wykonana z naturalnej skóry licowej lub materiałów syntetycznych (np. PU).

Osłona powinna być zszyta syntetycznymi nićmi przynajmniej z 32 paneli. Jej powierzchnia musi być elastyczna oraz odporna na pęknięcia nawet przy ciśnieniu 95kg/cm2.

Dętki zazwyczaj wykonane są z lateksu. IHF dopuszcza inne materiały, pod warunkiem, że są na tyle elastyczne, aby zwiększyć pod wpływem ciśnienia swoją objętość nawet o 600 %.

Ze względu na specyfikę sportu IHF określiła trzy rozmiary piłek dla drużyn męskich i żeńskich w różnych przedziałach wiekowych. Szczegóły w poniższej tabeli.

Rozmiar Obwód Ciężar Kategoria wiekowa
1 50 – 52 cm 290 – 330 g dziewczęta 8 – 14 lat

chłopcy 8 – 12 lat

2 54 – 56 cm 325 – 375 g drużyny żeńskie od 14 lat

chłopcy: 12 – 16 lat

3 58 – 60 cm 425 – 475 g Drużyny męskie: od 16 lat

Jest jeszcze rozmiar 0 dla dzieci poniżej 8 roku życia. Nie podlega on jednak standaryzacji przez IHF.

Kempa Pro Training Profile, certyfikowana przez IHF

Kempa Pro Training Profile,

certyfikowana przez IHFIHF, podobnie jak FIFA lub FIVB, umożliwia producentom uzyskanie atestu, który potwierdza, że ich piłki spełniają wszystkie wymogi postawione przez federację. Jeżeli dany model piłki przejdzie pozytywnie wszystkie pomiary i sprawdziany, producent ma prawo do posługiwania się znakiem IHF Approved.

Na czym polegają testy? Już spieszymy z wyjaśnieniem. Sprawdzanych jest kilka rzeczy:

  • obwód
  • waga
  • kulistość
  • ciśnienie

Obwód i waga powinny odpowiadać wartościom podanym we wcześniejszej tabeli. Kulistość mierzona jest poprzez sprawdzenie średnicy piłki w szesnastu punktach. Dopuszczalna różnica w poszczególnych pomiarach to ledwie 2 %. Ciśnienie w piłce powinno wynosić 0,6 bara. Nie może też spadać. Dlatego piłka poddawana jest Piłka ręczna, plażowa firmy Derbystar

Piłka ręczna, plażowa firmy Derbystarrównież testom na utratę ciśnienia. Jest ono sprawdzane tuż po napompowaniu, a następnie po 72 godzinach. Piłka przechodzi test, jeśli utrata nie była większa niż 0,1 bara.

Ponadto piłka poddawana jest innym mechanicznym „torturom”, po których sprawdzane są ponownie obwód, kulistość, ciśnienie itp. Mogą one nieznacznie odbiegać od stanu wyjściowego, jednakże piłka musi trzymać swoje parametry. W przeciwnym razie o znaku IHF Approved producenci mogą pomarzyć.

W przypadku piłki ręcznej plażowej sprawa przedstawia się nieco prościej. Na piasku skórzana osłona nie spełniłaby swoich zadań, dlatego do rozgrywek stosowane są piłki gumowe. Piłka musi mieć odpowiedni obwód i wagę. Szczegóły w poniższej tabeli:

Płeć drużyny Obwód piłki Waga piłki
Męska 54 – 56 cm 350 – 370 g
Żeńska 50 – 52 cm 280 – 300 g

Do rozgrywek dziecięcych mogą być używane zwykłe gumowe piłki o mniejszej wadze i obwodzie.

Jeśli zamierzasz kupić piłkę ręczną przejrzyj ofertę następujących producentów:

  • Adidas
  • Derbystar
  • Kempa
  • Meteor
  • Molten
  • Select
  • SMJ
  • Spokey

Ceny piłek ręcznych nie są wygórowane. Już za 30 – 50 zł można kupić model, który z powodzeniem wystarczy do amatorskich rozgrywek. Powyżej 50 zł można już szukać piłek z atestem IHF. W przedziale 100 – 200 zł znajdziesz piłki, którymi można rozgrywać nawet międzynarodowe spotkania.

Koszykówka

Koszykówka to stosunkowo młoda dyscyplina sportowa. Podobnie jak siatkówka, ma niewiele ponad 100 lat. Jeden wiek wystarczył, żeby pozyskała setki milionów fanów na całym świecie. W Polsce, od momentu, kiedy Marcin Gortat rozpoczął swoją karierę w najbardziej widowiskowej lidze na świecie – NBA – notowania koszykówki cały czas rosną. Żeby grać, trzeba jednak zacząć od kupna piłki. A żeby wybrać właściwie, warto dowiedzieć się, jakie są możliwości wyboru. Na początek kilka informacji na temat budowy piłki do koszykówki. Podobnie jak omawiane wcześniej piłki, te do kosza w kwestii budowy są podobne. Składają się z:

  • pęcherza
  • oplotu (wyściółki)
  • osłony

Pęcherz w zdecydowanej większości wykonany jest z butylu. Opleciony jest nylonową lub bawełnianą wyściółką. Najbardziej istotna jest jednak osłona. To właśnie materiał z jakiego została wykonana predysponuje piłkę do rozgrywek halowych lub ulicznych. Wykorzystywane są następujące materiały:

  • skóra naturalna
  • skóra syntetyczna
  • guma
Skóra syntetyczna (indoor) Guma (outdoor)
Spalding TF 1000 Legacy Spalding Neverflat Outdoor
Spalding TF 1000 Legacy Spalding Neverflat Outdoor

Piłki ze skóry naturalnej przeznaczone są do grania na parkiecie. Skóra syntetyczna (kompozytowa) może być wykorzystana do rozgrywek zarówno na hali jak i boiskach. Doświadczeni koszykarze twierdzą jednak, że na beton i asfalt, najlepszym rozwiązaniem będzie piłka gumowa. Po pierwsze jest tańsza, po drugie lepiej znosi trudy rozgrywek na twardym podłożu. Piłka z osłoną skórzaną szybko starłaby się na betonie lub asfalcie i straciła swoje właściwości.

Nie ma piłki uniwersalnej. Jeżeli chcesz mieć piłkę przede wszystkim na betonowe lub asfaltowe boiska, wybierz model z gumy. Na halowe parkiety najlepsze są piłki ze skóry lub kompozytów. Nie oznacza to jednak, że piłka gumowa nie sprawdzi się podczas rozgrywek pod dachem. Z drugiej strony, jak już wspomnieliśmy, drogie piłki ze skóry lub skóry syntetycznej, szybko zniszczą się na twardych boiskach.

Łatwo zauważyć, że piłka do koszykówki składa się z kilku lub kilkunastu podłużnych paneli (7 – 12), połączonych laminowanymi spojeniami (kanalikami). Dzięki temu dobrze trzyma się w dłoni i zwiększa się jej „chwytność”.

Obok wykorzystanych materiałów, dużą rolę pełni również rozmiar. Inny przeznaczony jest dla rozgrywek żeńskich, a inny dla męskich. Mniejsze piłki produkowane są również dla dzieci. Rozmiary zostały uszczegółowione przez FIBA (Międzynarodową Federację Koszykówki). Wartości podane są w calach i uncjach oraz przeliczone w przybliżeniu na centymetry i gramy. Szczegóły poniżej w tabeli:

Rozmiar Obwód (w calach) Waga (w uncjach) Przeznaczenie
5 27,25 – 27,75

(69 – 70,5 cm)

16,6 – 18

(470,6 – 510 g)

Dzieci

i młodzież do 12 lat

6 28,5 – 29

(72,4 – 73,7 cm)

18 – 20

(510 – 567 g)

Drużyny żeńskie i

chłopięce do 14 lat

7 29,5 – 30

(75 – 76,2 cm)

20 – 22

(567 – 624 g)

Drużyny męskie

Są jeszcze rozmiary 8 i 9 do trenowania rzutów dla kobiet i mężczyzn oraz rozmiar 3 (mini) do zabawy dla najmłodszych dzieci.

Certyfikowana przez FIBA piłka marki Molten w kategorii 7A

Certyfikowana przez FIBA piłka

marki Molten w kategorii 7AFIBA, podobnie jak inne międzynarodowe organizacje sportowe, certyfikuje piłki do koszykówki. Jeżeli zatem chcesz mieć pewność, że Twoja piłka będzie spełniać wszystkie standardy jakościowe, wybierz model z atestem FIBA.

Certyfikacja prowadzona jest w dwóch kategoriach:

  • 1 – piłki ze skóry oraz skóry syntetycznej (7A, 6A, 5A)
  • 2 – piłki gumowe (7B, 6B, 5B)

Testom certyfikującym poddane mogą zostać piłki w rozmiarach 5, 6 i 7.

Oto co m.in. zostaje sprawdzone:

  • materiał – skóra lub skóra syntetyczna o właściwościach identycznych lub lepszych od skóry naturalnej albo guma; materiały nie mogą zawierać toksyn, metali ciężkich i szkodliwych barwników; nie mogą być też uczulające;
  • rozmiar i wagę – szczegóły w powyższej tabeli;
  • odbicie – piłka spuszczona z wysokości 180 cm powinna odbić się na wysokość 130 cm (dopuszczalny margines wynosi 10 cm);
  • geometria piłki – obwód musi być stały;
  • wytrzymałość piłki – piłka jest maszynowo odbijana 20 tys. razy z dużą prędkością; po teście musi zachować właściwą geometrię oraz odpowiednie ciśnienie;
  • odporność na temperaturę – tylko kategoria 1 – piłka umieszczana jest w komorze o temperaturze 70oC na 7 dni; po tym czasie musi zachować identyczne właściwości jak przed testem;
  • szczelność – po sprawdzianie cieplnym do zaworu wprowadzana jest igła, czynność powtarza się 100 razy, po czym piłka nie może wykazywać żadnej nieszczelności;
  • test praktyczny – sprawdzana jest przyczepność piłki do dłoni;

Oto lista firm, posiadających w swojej ofercie piłki z atestem FIBA:

  • Adidas
  • Baden
  • Cambuci
  • Conti
  • Gala
  • Kipsta
  • Mikasa
  • Molten
  • Nanjing Sanying
  • Nationman
  • Nike
  • SBS
  • Spalding
  • Star
  • Wilson

Najtańsze gumowe piłki do kosza kupisz za 20 – 30 zł. Nieco lepsze od 50 zł w górę. Jeśli chcesz mieć piłkę z atestem FIBA, skórzaną lub ze skóry kompozytowej przygotuj się na większe wydatki – od 150 zł nawet do 400 zł.

Rugby

Pozornie rugby to gra dla przepychających się osiłków. Jednak analizując zasady i technikę gry, szybko okaże się, że w rozgrywkach jest więcej finezji aniżeli mogłoby się wydawać na pierwszy rzut oka. Rugby jest najbardziej popularne w krajach anglosaskich, niemniej jednak coraz więcej kibiców i graczy zdobywa w Polsce. Świadczy o tym choćby zawiązanie Polskiego Związku Rugby.

Budowa piłki do rugby niewiele odbiega od budowy innych piłek. Wewnątrz skórzanej lub skóropodobnej osłony znajduje się

Piłka do rugby w oficjalnym rozmiarze 5wypełniony powietrzem pęcherz, który wykonany jest z butylu.

Najważniejszą organizacją regulującą zasady tej dyscypliny jest Międzynarodowa Rada Rugby (IRB). Określa ona również parametry piłek, którymi rozgrywane są oficjalne mecze. Regulacjom podlega:

  • kształt piłki
  • rozmiary piłki
  • materiały
  • waga
  • ciśnienie powietrza w piłce

Kształt – piłka musi być owalna i uszyta z czterech paneli.

Rozmiary – piłka do rugby występuje w trzech rozmiarach: 3, 4 i 5. Tylko piłki w rozmiarze 5 uznawane są za oficjalne i mogą służyć do rozgrywania meczów ligowych i międzynarodowych. Rozmiary 3 i 4 przeznaczone są do celów treningowych dla dzieci i młodzieży. Oto oficjalne parametry piłki w rozmiarze 5:

  • długość w linii prostej – 280 – 300 mm
  • obwód od jednego do drugiego końca – 740 – 770 mm
  • obwód pośrodku piłki (szerokość) – 580 – 620 mm

Materiały – piłka do rugby może być wykonana ze skóry lub materiałów syntetycznych przypominających skórę. Powierzchnia piłki może być impregnowana, aby zwiększyć jej wodoodporność.

Tradycyjnie piłki do rugby były szyte ze skóry licowej. Coraz częściej, ze względu na lepsze właściwości, w piłkach meczowych, tradycyjna skóra ustępuje miejsca materiałom syntetycznym.

Waga – 410 – 460 g.

Ciśnienie w piłce przed rozpoczęciem meczu – 0,67 – 0,7 kg/cm2.

Najbardziej docenioną firmą, która zajmuje się produkcją piłek do rugby jest:

  • Gilbert

Właśnie piłkami tej marki rozgrywane są najważniejsze turnieje sygnowane przez IRB. Nie oznacza to jednak, że inni producenci nie mogą pochwalić się udanymi modelami. Jeżeli zamierzasz kupić piłkę do rugby, sprawdź także ofertę takich marek jak:

  • Meteor
  • Mitre
  • Puma
  • Select
  • Wilson

Ceny piłek do rugby nie są zbyt wygórowane. Model spełniający restrykcje IRB można kupić już w cenie od 30 do 50 zł. Jeżeli jednak zamierzasz rozgrywać mecze naprawdę dobrym sprzętem, postaw na ręcznie zszywane piłki firmy Gilbert. Tutaj koszty szybko wzrosną – w zależności od modelu od 100 do nawet ok. 450 zł.

Podsumowanie

Wszelkie dyscypliny sportowe rozgrywane za pomocą piłki, obok korzyści czysto fizycznych, przynoszą nieprzeliczalne na spalone kalorie i wzrost kondycji profity społeczne. Żeby grać potrzebujesz nie tylko piłki. Bez grupy pasjonatów, przyjaciół niewiele da się zdziałać. Drużyna jest niezbędna. Trzeba też mieć przeciwników.

Tak jak często w profesjonalnych rozgrywkach, grupy kibiców przeciwnych drużyn znajdą powód do tworzenia podziałów, rozgrywki amatorskie w decydującej większości owe podziały zasypują. Dlatego grajmy w piłkę! Jakąkolwiek.