Zastosowanie dyktafonu w rękach świadomego użytkownika wykracza daleko poza eksponat do straszenia politycznych przeciwników. Urządzenie może być przenośnym dyskiem, odtwarzaczem mp3, a nawet mini studiem nagraniowym. Trzeba tylko wybrać odpowiedni model.

Mimo że na rynku funkcjonuje zaledwie kilka firm oferujących dyktafony, wybór jest dość duży, podobnie jak rozpiętość cenowa. Różne produkty skierowane są do różnych grup odbiorców. Warto odnaleźć się w jednej z nich, aby wybór był prostszy i nie przepłacić za coś, czego tak naprawdę nie potrzebujesz.

Rodzaje

Podstawowy podział opiera się na technologii zapisu. I tak mamy dyktafony:

  • analogowe
  • cyfrowe

Analogowe

Korzystają ze starej sprawdzonej technologii zapisu dźwięku na taśmie magnetycznej. Coraz rzadziej można spotkać dyktafony na standardowe kasety. Na rynku funkcjonują jednak mikro kasety i wciąż stanowią konkurencję dla dyktafonów cyfrowych ze względu na prostotę obsługi oraz cenę. Technologia analogowa ma jeszcze jedną ogromną zaletę – zapis odzwierciedla naturalny, nieprzetworzony dźwięk.

Taki sposób uwiecznienia dźwięku ma także swoje minusy. Wszelkie szumy i zakłócenia, które powstały na drodze dźwięku – z mikrofonu do taśmy magnetycznej – zostaną zapisane i go zanieczyszczą. Ponadto kaseta jako nośnik nie jest wieczna. Każde kolejne odtworzenie danego materiału dźwiękowego obniża jego jakość.

Cyfrowe

Przetwarzają naturalny dźwięk na zapis matematyczny – ciągu liczbowego. W trakcie nagrania nie powstają szumy i zakłócenia. Ogromna zaleta – zapis cyfrowy bardzo łatwo poddać obróbce, montaż jest dziecinnie prosty. Łatwiejsze jest przechowywanie plików cyfrowych. Znacznie wydłuża się czas nagrania. Wielokrotne odtwarzanie nie obniża jakości zapisu. Przeciwnicy technologii cyfrowej uważają jednak, że tego rodzaju zapis „spłaszcza” naturalny dźwięk.

Analogowy Cyfrowy
Dyktafon analogowy Sony TCM 200 DV2
Sony TCM 200 DV2 Panasonic RR- US300E

Dyktafony cyfrowe można podzielić na kolejne kategorie:

  • stacjonarne
  • mobilne

Stacjonarne

połączone przez port USB z komputerem. Zapis dźwięku odbywa się bezpośrednio na twardym dysku komputera. Tego rodzaju dyktafony działają tylko i wyłącznie podłączone do komputera. Są doskonałe dla niewidomych oraz do prac biurowych. Zasilane są z portu USB.

Zdecydowanie nie są one przeznaczone dla osób, które chcą nagrywać w terenie. Kabel stanowi skuteczne ograniczenie. Nieograniczone są za to zasoby dysków twardych współczesnych komputerów. Kilkaset gigabajtów wystarczy na nagrywanie latami bez konieczności usuwania poprzednich zapisów.

Mobilne

Są zasilane z akumulatorów, zapis odbywa się na wbudowanej pamięci lub karcie Flash. Niewielka waga oraz rozmiary sprawiają, że tego rodzaju dyktafon można schować w kieszeni i używać, kiedy będzie potrzebny. Pamięć niektórych dyktafonów pozwala na zapisanie nawet 1000 godzin nagrań w najniższej jakości (o jakości i formatach zapisu w dalszej części tekstu).

Dyktafony mobilne po podłączeniu do komputera mogą również pełnić rolę dyktafonów stacjonarnych. Tym bardziej, że wiele z nich wyposażono w bezpośrednią wtyczkę USB.

Stacjonarny Mobilny
Olympus 2200 DR Philips LFH 0648

 

Cyfrowe dyktafony mobilne możemy podzielić na dodatkowe podgrupy. I tak mamy:

  • notatniki osobiste
  • dyktafony z funkcją odtwarzania muzyki
  • dyktafony profesjonalne
  • rejestratory dźwięku

Notatniki osobiste

Są to dyktafony zapisujące najczęściej dźwięk w formacie mp3 lub WMA, przeznaczone do indywidualnego użytku, dla osób które nie wymagają bardzo wysokiej jakości, nie nagrywają muzyki ani odgłosów przyrody, np. dla biznesmenów, którzy chcą zapisywać nowe pomysły, daty spotkań lub negocjacje bez udziału długopisu i papieru. Wiele z nich wyposażono dodatkowo w kalendarz, pozwalający na łatwe odszukanie notatek dźwiękowych. Przykładem takich dyktafonów jest seria VN Olympusa.

Dyktafony z funkcją odtwarzania muzyki

Jest to sprzęt przeznaczony głównie dla ludzi młodych, dla których posiadanie odtwarzacza muzyki jest bardzo istotne. Dlatego też oprócz typowych funkcji dyktafonu, tego rodzaju sprzęt ma kilka ustawień korektora graficznego, czy podbicie basu. Często w dyktafonie dostępne jest również radio FM. Przykład – seria WS lub DM Olympusa.

Dyktafony profesjonalne

Inaczej zwane są zestawami do profesjonalnego dyktowania. Współpracują z oprogramowaniem do transkrypcji i zarządzania zapisanymi na dysku plikami. Często wyposażone w stereofoniczny czuły mikrofon oraz filtr uwydatniający głos ludzki. Za pośrednictwem kabla USB można zapisywać podyktowane informacje bezpośrednio na dysku twardym komputera. Sprzężone z komputerem i odpowiednim oprogramowaniem zamienią nagranie w plik tekstowy.

Zła wiadomość jest taka, że transkrypcja nie została opracowana dla systemu Windows pod kątem języka polskiego. Dobra, że aplikacja jest dostępna dla systemu iOS4 i może być używana na urządzeniach iPhone oraz iPad.

Rejestratory dźwięku

Są to urządzenia najbardziej zaawansowane technologicznie, z najbardziej czułymi mikrofonami i możliwością zapisu dźwięku o jakości wyższej aniżeli format zapisu muzycznych płyt CD. Sprzęt przeznaczony jest dla najbardziej wymagających odbiorców – np. ornitologów nagrywających ptaki, muzyków, radiowców, artystów przygotowujących instalacje dźwiękowe. Przykład to ZOOM H4n Handy Recorder lub Olympus LS-100.

Notatnik Z odtwarzaczem mp3 i radiem FM System profesjonalny Rejestrator dźwięku
Profesjonalny rejestrator dźwięku ZOOM H4n Handy Recorder
Olympus VN 7600 Samsung YP VP2 Olympus DS 7000 ZOOM H4n Handy Recorder

 

W przypadku dyktafonów mobilnych forma i rozmiary mają ogromne znaczenie. Zwłaszcza jeśli chodzi o sprzęt używany przez detektywów, dyskrecja jest cechą najistotniejszą. Pomysłowość konstruktorów zaskakuje. Można np. kupić dyktafony ukryte w długopisie lub pendrivie.


Pulse SmartPen
Fantastycznym urządzeniem jest SmartPen filmy Livescribe. Nie dość, że ma wbudowany dyktafon, to także kamerę, która rejestruje wszystko, co zostało napisane na specjalnym papierze. Na kartce znajdują się tysiące punktów, które identyfikowane przez SmartPena, pozwalają na sprawną nawigację urządzenia na kartce. W ten sposób jednocześnie można przerysowywać z tablicy graf i nagrywać wykład profesora. Po
Q2HD
zgraniu na dysk komputera otworzysz notatki równocześnie z zapisem dźwiękowym. Dodatkowo dołączone oprogramowanie pomoże umieścić pliki w sieci oraz przesłać znajomym. To nie koniec. Smartpen może być tłumaczem albo instrumentem muzycznym. Grasz po prostu na narysowanych na kartce klawiszach. Nie jest to gadżet tani. Obecnie dostępny w wersji Pulse oraz Echo. Najtańszy model Pulse SmartPen z pamięcią o pojemności 2GB kosztuje w Polsce 470 zł.

Zupełną nowością na rynku jest dyktafon z… kamerą. Przykładem takiego urządzenia jest Q2HD japońskiej firmy ZOOM. Nie dość, że pozwala zapisać dźwięk w bardzo wysokiej jakości, to jeszcze rejestruje obraz w formacie HD. Mówiąc krótko, absolutny must have dla miłośników koncertów, imprez sportowych czy tym podobnych wydarzeń.

Parametry

Przed zakupem dyktafonu warto zwrócić uwagę na jego parametry. Oto najbardziej istotne z nich z punktu widzenia użytkownika:

  • format nagrywania
  • pojemność pamięci
  • żywotność baterii
  • częstotliwość próbkowania
  • stereo, mono

Format nagrywania

Jest to kwestia najistotniejsza. Od wyboru formatu zależy jakość nagrania. Oto najpopularniejsze formy zapisu:

  • WMA
  • Mp3
  • DSS
  • PCM

Mp3 i WMA to najpopularniejsze formaty zapisu dźwięku. Kompresja pozwala na wielogodzinne nagrywanie przy zużyciu stosunkowo niewielkiej pojemności nośnika, np. karty Flash. Oba formaty świetnie nadają się do zapisu ludzkiego głosu, dyktowanych dokumentów, wykładów, konferencji bez znacznej utraty jakości.

DSS (Digital Speach System) to format Olympusa, zastrzeżony do profesjonalnych urządzeń do dyktowania. Zapewnia wysoką jakość nagrania głosu przy jednoczesnej oszczędności pamięci.

PCM – inaczej WAVE, format umożliwiający nawet dwukrotnie wyższą jakość od zapisu płyty Audio CD. 1 GB pamięci wystarczy na nagranie od 30 minut do 2 godzin materiału (w zależności od jakości). Tylko osoby profesjonalnie zajmujące się dźwiękiem mogą w pełni wykorzystać format PCM.

Pojemność pamięci

Obecnie standard na rynku dyktafonów to wbudowana pamięć 1 GB. Oczywiście istnieje zasada, że im więcej tym lepiej, zwłaszcza w rejestratorach wykorzystujących najwyższe jakościowo formaty zapisu. Można już spotkać sprzęt z pamięcią 8 GB (Olympus LS-11). Większość urządzeń daje możliwość rozszerzenia pamięci poprzez dokupienie dodatkowej karty Flash. Możesz powiększyć pojemność dyktafonu nawet kilkukrotnie, bowiem najnowocześniejsze z nich obsługują nawet karty o pojemności 32 GB, co daje wiele godzin nagrań w najwyższej możliwej jakości. Najczęściej obsługiwane karty to SD, micro SD i Memory Stick.

Większość dostępnych na rynku dyktafonów oferuje bardzo prosty sposób wyboru jakości bez zaprzątania głowy użytkownika formatami. Wyodrębniono kilka poziomów jakości zapisu dźwięku. Oto przykład z dyktafonu Olympus DM 550 z wbudowaną 4-gigową pamięcią:

Jakość zapisu Czas nagrań
(w godzinach)
Format
LP 1065 WMA
SP 535 WMA
HQ 272 WMA
STSP 272 WMA
STHQ 136 WMA
STXQ 68 WMA
320 kbps 27 mp3
256 kbps 34 mp3
192 kbps 46 mp3
128 kbps 69 mp3
Mono 6 PCM
48 kHz 5 PCM

 

Długość nagrań w dyktafonach analogowych zależy od długości zastosowanej taśmy. Najczęściej spotykane to kasety 60 i 90-minutowe. Przy czym w wielu modelach dostępny jest system pozwalający na dwukrotne wydłużenie czasu nagrywania.

Żywotność baterii

Dyktafony najczęściej zasilane są z akumulatorków albo alkalicznych baterii AA. Przybliżony czas działania jest bardzo istotny. Dzięki takiej wiedzy jesteś w stanie zaplanować, ile kompletów baterii musisz zabrać na przykład na pięciodniowe szkolenie. Najbardziej oszczędne dyktafony mogą działać na jednej baterii ponad 30 godzin.

Częstotliwość próbkowania

Dźwięk występujący w „realu” jest falą niezrozumiałą dla komputera. Jego cyfrowy zapis wymaga pobierania swojego rodzaju próbek dźwięku w określonym czasie i zapis przy wykorzystaniu określonej ilości bitów. I tak, jeśli częstotliwość próbkowania wynosi 1 Hz, to w ciągu sekundy pobrana została jedna próbka dźwięku.

Najlepsze dyktafony, wyposażone w bardzo czułe mikrofony mogą mieć częstotliwość próbkowania na poziomie 96 kHz (96 000 Hz) przy 24-bitowym zapisie. Jakość płyty CD to 44,1 kHz i 16-bitowe przetwarzanie.
Ludzki głos ma częstotliwość od 9 do 11 kHz. Ludzkie ucho wychwytuje dźwięk o częstotliwości 20 kHz.

Mono, stereo

Zapis w zależności od mikrofonu i doboru jakości może odbywać się na jednej ścieżce (mono), na dwóch ścieżkach (stereo) lub nawet na czterech ścieżkach (dźwięk przestrzenny). Im więcej ścieżek, tym lepiej odwzorowany rzeczywisty dźwięk. Nagrywanie wykładów czy też wywiadów nie wymaga dźwięku stereo (chyba że na potrzeby radiowe).
Przykładem rejestratora z dwoma stereofonicznymi mikrofonami jest ZOOM H4.

Funkcje

Zarówno dyktafony analogowe, jak i cyfrowe posiadają masę dodatkowych funkcji, które znacznie ułatwią życie nagrywającego. Oto, co może być pomocne w technologii analogowej:

  • Licznik taśmy – pozwala odnaleźć poszukiwany fragment nagrania
  • Pauza – zatrzymanie nagrywania i pozostawienie dyktafonu w gotowości
  • Szybkie odtwarzanie – przewijanie taśmy bez wyłączenia odtwarzania
  • System x 2 – zwiększający dwukrotnie czas nagrania
  • System uruchamiania nagrywania głosem – uruchamia nagrywanie w momencie pojawienia się dźwięku i wyłącza je, kiedy jest cicho
  • Autorewers – automatycznie zaczyna nawijać taśmę w przeciwnym kierunku po skończeniu jednej strony kasety
  • Diody wskazujące zużycie baterii

Technologia cyfrowa daje znacznie większe możliwości pracy z nagraniami. Obróbka i edycja plików dźwiękowych w najlepszych modelach może odbywać się już na poziomie dyktafonu bez konieczności zgrywania zapisu do komputera. Oto kilka „bajerów”, które warto mieć w dyktafonie:

  • Przewodnik głosowy, przyciski z oznaczeniami dotykowymi
  • System uruchamiania głosem
  • Obsługa plików audible
  • Regulowana prędkość odtwarzania
  • Filtry
  • Regulacja poziomu czułości mikrofonów
  • Indeksowanie
  • Zoom mikrofonu

Przewodnik głosowy i przyciski z oznaczeniami dotykowymi – są świetnym rozwiązaniem dla osób niewidomych i niedowidzących. Przewodnik powie Ci, jaką funkcję dyktafonu właśnie uruchamiasz, dzięki czemu unikniesz pomyłki. Oznaczenia dotykowe na przyciskach pomogą poruszać się po funkcjach dyktafonu.

System uruchamiania nagrywania głosem – podobnie jak w dyktafonach analogowych nagrywanie uruchamia się samoczynnie po tym, jak w przestrzeni pojawi się fala dźwiękowa.

Obsługa plików audible – będzie szczególnie przydatna dla miłośników audiobooków. Dzięki tej funkcji dyktafon np. zapamięta, w którym miejscu zakończyło się odtwarzanie i powróci do tego punktu książki po ponownym uruchomieniu.

Regulowana prędkość odtwarzania – podczas odsłuchiwania w niektórych modelach możesz spowolnić prędkość odtwarzania np. o 50 proc. aby wychwycić pojawiający się tylko na sekundę dźwięk albo przyśpieszyć o 200 proc. fragmenty, które Cię nie interesują.

Filtry – pozwalają na czystszy zapis. Przydatny podczas spotkań i konferencji jest filtr eliminujący dźwięki o niskich częstotliwościach, jakie emitują komputery, klimatyzatory i projektory. Filtr tzw. „voice up”, który wyłapie spośród innych dźwięków i uwypukli ludzki głos. Świetnie sprawdza się podczas przeprowadzania wywiadów.
Nagrania podczas odsłuchu oczyści filtr redukujący szumy.

Regulacja poziomu czułości mikrofonów – dyktafony z wyższej półki mają możliwość podnoszenia lub obniżenia czułości mikrofonu w zależności od sytuacji. Przyjmijmy dwie sytuacje – przeprowadzasz wywiad z tą samą osoba w dwóch różnych miejscach – w cichym biurze oraz na ruchliwej ulicy. W pierwszej sytuacji zredukujesz czułość mikrofonu, aby nie słychać było w tle oddechu, cykania zegarka albo szelestu papieru, w drugiej warto czułość podnieść, aby głos nie został zagłuszony przez dźwięki ulicy.

Indeksowanie – pomaga za pomocą jednego przycisku oznaczyć istotne w nagraniu miejsce, do którego będzie potem można bardzo łatwo powrócić bez konieczności przesłuchiwania całego materiału.

Zoom mikrofonu – działa podobnie jak zoom aparatu fotograficznego. Im większe przybliżenie nagrywanego obiektu, tym mikrofon działa w sposób bardziej kierunkowy i wyłapuje dźwięk na mniejszej przestrzeni.

Niektóre dyktafony cyfrowe pozwalają na edycję plików dźwiękowych bez konieczności zgrywania na dysk twardy. Możesz np. oczyścić dźwięk lub wykasować niepotrzebne fragmenty. Przykład to ZOOM H4.

Akcesoria dodatkowe

Służą podniesieniu właściwości użytkowych dyktafonu i wcale nie jest ich mało. Oto tylko niektóre z nich:

Karty pamięci Flash  Karta pamięci Flash SanDisk 2 GB Jeśli dyktafon posiada slot, możesz znacznie zwiększyć jego możliwości przez wielokrotne wydłużenie czasu nagrywania. Jest to istotne zgłasza podczas nagrań w formacie WAVE, który wręcz pożera pamięć
 SanDisk 2 GB
Programy do transkrypcji  Program do transkrypcji Dragon Naturally Speaking Najpopularniejsze to rodzina programów Dragon – współpracuje z niektórymi dyktafonami (Sony ICD MX20, Olympus DS 5000). Rozpoznaje mowę i zapisuje w formacie tekstowym z prędkością 160 słów na minutę z dokładnością 99 proc. Program nie obsługuje języka polskiego. Dostępny w językach najbardziej popularnych – angielskim, niemieckim, francuskim, hiszpańskim.
 Dragon Naturally Speaking
Przełącznik nożny  Nożny przełącznik do obsługi dyktafonu Olympus RS26 Pomoże przepisać podyktowany tekst. Za pomocą pedałów, bez odrywania rąk od klawiatury przewiniesz nagranie w przód w tył albo chwilowo zatrzymasz odtwarzanie.
 Olympus RS26
Słuchawki  Słuchawki Sony MDR-W24V Jeśli dyktafon wyposażono w wejście słuchawkowe, możesz odsłuchać nagrany dźwięk na słuchawkach. Przydatne dla osób, które dyktafonu używają również jako odtwarzacza mp3. Odsłuchiwanie i przepisywanie wykładu przy użyciu słuchawek jest znacznie łatwiejsze, zwłaszcza jeśli wykładowca mówi np. w obcym języku.
 Sony MDR-W24V
Dodatkowy mikrofon  Dodatkowy mikrofon Sony ECM DS70P Dla zwiększenia dokładności nagrań możesz podłączyć zewnętrzny mikrofon – kierunkowy, stereofoniczny, czy też z osłoną redukującą szum wiatru. Oczywiście jeśli dyktafon posiada odpowiednie wejście.
 Sony ECM DS70P
Pilot na podczerwień  Zestaw do sterowania dyktafonem na podczerwień Olympus RS 30W Pozwala na uruchomienie dyktafonu z odległości. Świetnie sprawdza się podczas nagrywania odgłosów przyrody, albo w sytuacjach rodem z kryminalnych filmów. Jest to opcja tylko dla niektórych dyktafonów z górnej półki.
 Olympus RS 30W
Przystawka telefoniczna  Przystawka telefoniczna Olympus TP7 Słuchawka z mikrofonem w jednym. Wkładasz do ucha, podłączasz do dyktafonu pod wejście na mikrofon i możesz nagrywać prowadzone rozmowy.
 Olympus TP7

 
Producenci i ceny

Na polskim rynku dyktafonów dominują dwie marki:

Znaleźć można również urządzenia:

Największy wachlarz produktów pochodzi od Olympusa.

Którą markę zatem wybrać? Warto posłużyć się zestawieniem, np. portalu toptenreviews.com. Oto wybrane przez dziennikarzy urządzenia:

  • Philips LFH 0655 (265 zł)
  • Sony ICD UX512RED (260 zł)
  • Sony ICD-PX312 (170 zł)
  • Sony ICD SX712 (480 zł)
  • Olympus VN 8100PC (167 zł) 
  • Olympus DS 2400 (799 zł)
  • Philips LFH 0615 (123 zł)
  • ZOOM H4n (1250 zł)
  • Olympus WS – 600S (ok. 70 USD)
  • Olympus VN 7200 (120 zł)

Jak łatwo zauważyć rozpiętość cen dyktafonów jest dość wysoka. Najprościej pobrać bezpłatnie aplikację na smartfona z systemem Android. Dyktafony analogowe mieszczą się w przedziale cenowym od 150 do 250 zł. Za najtańszą „cyfrówkę” trzeba zapłacić ok. 150 zł. Najdroższe modele to koszt ok. 1500 zł. Niemniej jednak można znaleźć również dobrej klasy dyktafon w połowie tej stawki.

Podsumowanie

Nadszedł czas na doprecyzowanie własnych potrzeb. Potem możesz już śmiało kupować.

Najwyższą jakość nagrań oferują dyktafony z możliwością zapisu w formacie PCM (WAVE). I jeśli to jest dla Ciebie priorytet, szukaj sprzętu ze stereofonicznym mikrofonem i możliwością zapisu w takim formacie. Przyda się dodatkowa pamięć Flash. Jeżeli jednak nie potrzebujesz bajerów ani przenoszenia plików dźwiękowych na dysk twardy komputera, a przy tym chcesz zaoszczędzić, dobrym rozwiązaniem będzie dyktafon analogowy na mikrokasety.

Jeśli chcesz mieć możliwość transkrypcji nagranych danych do pliku tekstowego, poszukaj sprzętu, który został zaprojektowany właśnie do dyktowania. Jest to np. seria DS Olympusa. Niestety, na razie transkrypcja jest niedostępna w języku polskim.

Osoby niewidome powinny skupić się na sprzęcie, który ma przewodnik głosowy oraz przyciski z oznaczeniami dotykowymi.

Do profesjonalistów, radiowców, muzyków skierowane są rejestratory dźwięku PCM. Przykład to ZOOM H4n. 

Życzymy doskonałych nagrań!