Tony papierowych dokumentów, setki starych, pożółkłych i postrzępionych zdjęć, tomy wiedzy zgromadzonej w wiekopomnych dziełach – papier wbrew pozorom swoje waży, a przede wszystkim jest nośnikiem o ograniczonej trwałości. Kilogramy papieru możesz zamienić na kilobajty różnego typu plików, które na twardym dysku przetrwają lata bez utraty jakości. Będziesz potrzebować do tego jednego urządzenia: skanera.

Bez tego urządzenia trudno obejść się miłośnikom analogowej fotografii, pracownikom biurowym i archiwistom. Jeśli zatem pasjonujesz się utrwalaniem chwil na światłoczułej błonie lub potrzebujesz zamiany papierowych dokumentów na elektroniczne, skaner znajduje się na górze listy Twoich zakupów. A żeby wybrać właściwie, warto poznać ofertę rynkową. W tym pomoże Ci nasz tekst.

Rodzaje

Sercem każdego skanera jest układ optyczny, pozwalający na przeniesienie dokumentów i zdjęć ze świata analogowego w cyfrowy. Współczesne urządzenia korzystają z dwóch technologii, które predysponują dany model do określonych zadań. Do wyboru masz skanery wykorzystujące układy:

  • CCD
  • CIS

CCD

Płaski skaner w kolorze czarnym
Epson Perfection V330 Photo
z przetwornikiem CCD
Każdy skaner do przetworzenia obrazu z formy analogowej w cyfrową potrzebuje źródła światła. W urządzeniach CCD (Charge Coupled Device) rolę tą pełni lampa fluorescencyjna z zimną katodą. Elementem światłoczułym jest zaś matryca CCD, taka jakiej używa się przy budowie kamer cyfrowych. Całość dopełnia układ soczewki i luster. Uproszony schemat działania wygląda następująco: światło z lampy odbija się od dokumentu, następnie za pośrednictwem luster kierowane jest do soczewki, która przekazuje odbicie do matrycy CCD. Ta z kolei przetwarza odwzorowany obraz na formę cyfrową.

Zastosowanie tego rodzaju technologii ma swoje wady i zalety. Lampa, zanim będzie gotowa do użycia, musi się nagrzać, zatem po uruchomieniu skanera trzeba chwilę odczekać zanim rozpocznie się pracę. W porównaniu do urządzeń korzystających z układów CIS, skanery CCD mają większy apetyt na energię oraz są po prostu większe. W użytku domowym są jednak lepsze, ze względu na głębsze odwzorowanie kolorów i bliższe rzeczywistości przejścia tonalne. Są to skanery stworzone do skanowania zdjęć, grafik oraz dokumentów tekstowych w niewielkim formacie (do A4). Zatem jeśli potrzebujesz skanera głównie do archiwizowania dokumentów, skanowania slajdów, negatywów oraz grafiki, wybierz ten z przetwornikiem CCD.

Co ciekawe, skanowany obiekt nie musi przylegać do szklanej tafli skanera. Światło z lampy jest na tyle silne, że można nawet skanować rzeczy trójwymiarowe, np. grube albumy.

CIS

W tym wypadku źródłem światła są diody LED w podstawowych kolorach – czerwonym, żółtym i zielonym. Owocuje to natychmiastową po uruchomieniu gotowością do pracy, niższym zużyciem energii (może pracować na zasilaniu z portu USB), Płaski skaner w kolorze szarym
Płaski skaner Canon CanoScan Lide 210
z układem optycznym CIS
mniejszymi gabarytami i dłuższą w stosunku do CCD żywotnością. Odbijany obraz przetwarzany jest bezpośrednio wychwytywany przez czujnik CIS (Contact Image Sensor), co eliminuje konieczność zastosowania dodatkowych układów luster i soczewek. To są niewątpliwe zalety. Okupione są jednak pewnymi niedoskonałościami. Emitowane przez diody LED światło jest stosunkowo słabe. Skanowany dokument musi więc ściśle przylegać do szklanej tafli. Słabsze światło oznacza również słabsze odwzorowanie kolorów, przejść tonalnych i kontrastu. Zatem, jeśli chcesz skanować zdjęcia i stare książki – technologia CIS nie jest dla Ciebie. Natomiast jeśli zamierzasz używać skanera do archiwizacji dokumentów, korespondencji – jest to jak najbardziej trafny wybór.

Skanery wyprodukowane w technologii CIS mają jeszcze jedną zaletę – bez rozbudowanego systemu luster i soczewek zapisują obraz bez zniekształceń w skali 1:1. Oznacza to ostrą i wyraźną kreskę zeskanowanego dokumentu. Skanery CIS są zatem doskonałe dla osób, które potrzebują ich do dygitalizacji różnego rodzaju planów, rysunków technicznych, przekrojów urządzeń itp.

Brak luster i soczewek predysponuje skanery CIS do używania ich jako urządzenia mobilne. Modele wykorzystujące matrycę CCD, ze względu na rozmiary, są w tym wypadku z miejsca zdyskwalifikowane. Poza tym skanery CCD źle znoszą wstrząsy i uderzenia. Mogą one wpłynąć na rozkalibrowanie układu optycznego i w dalszej perspektywie na jakość skanowania. Najlepiej jeśli skanery CCD nie będą często podróżować i przez większą część życia pozostaną na biurku.

Producenci skanerów stosują różne metody umieszczania w swoim sprzęcie różnego rodzaju skanowanych nośników. Tutaj możemy wyodrębnić trzy rodzaje urządzeń:

  • płaskie
  • szczelinowe
  • do negatywów
  • ręczne
Płaski Szczelinowy Do negatywów Ręczny
 Płaski skaner w kolorze białym Skaner szczelinowy z przechodzącymi przezeń dokumentami  Skaner z wystającą po obu stronach ramką do negatywów  Podłużny skaner ręczny
 
 HP ScanJet G3110  Fujitsu Fi 6230  Plustek OpticFilm 7400  Media-Tech ScanLine MT4090

Płaskie

Są to skanery najbardziej popularne, zwane również stołowymi. Po otwarciu klapy skanera, dokument umieszcza się na szklanej tafli. Podczas skanowania zdjęcie lub tekst pozostają nieruchome. Przemieszcza się natomiast wzdłuż całego dokumentu źródło światła – lampa w przypadku CCD lub diody LED razem z czujnikiem w przypadku technologii CIS.

Tego rodzaju skanery są urządzeniami typowo domowymi, stacjonarnymi.

Szczelinowe

Zwane również skanerami rolkowymi. Przypominają wyglądem drukarkę. Mogą być wyposażone w układ optyczny CCD lub CIS. Najczęściej są to urządzenia profesjonalne przystosowane do użytku biurowego, gdzie codziennie skanuje się dziesiątki, a nawet setki dokumentów. Takie skanery wyposażone są w podajnik i mogą skanować kilkanaście kartek formatu A4 na minutę. Mają jednak mniejszą rozdzielczość (najczęściej 600 dpi) aniżeli bardziej uniwersalne stosowane w domu skanery płaskie.

Dostępne na rynku są także skanery szczelinowe mobilne. Przypominają panel o szerokości nieco większej od szerokości kartki formatu A4. Urządzenie wystarczy podłączyć pod USB laptopa, włożyć w szczelinę skanera dokument lub fotografię i wcisnąć przycisk start. Kartka przechodzi przez skaner, a obraz jest transportowany do komputera. W takich urządzeniach stosowane są układy CIS.

Do negatywów

Tego typu produkty są skierowane do ściśle wyprofilowanego odbiorcy. Służą tylko i wyłącznie do skanowania filmów 35 mm. Większość tego typu urządzeń może pracować samodzielnie, bez konieczności podłączenia do komputera. Skanery do filmów dla profesjonalistów mają bardzo wysokie parametry zarówno dotyczące rozdzielczości (np. 7200 x 7200 dpi) jak też gęstości optycznej (np. D = 4,0). Jeżeli zatem skaner ma służyć Ci tylko i wyłącznie do dygitalizowania negatywów, warto rozważyć zakup takiego właśnie urządzenia. Jeśli chcesz mieć możliwość skanowania dokumentów, zdjęć, grafik i negatywów, szukaj skanera płaskiego z przystawką do filmów.

W skanerach do negatywów stosowane są obie technologie optyczne – CCD i CIS.

Ręczne

Skaner ręczny, inaczej mobilny możesz schować do kieszeni torby na laptopa i wykorzystać tam, gdzie będziesz go potrzebować. Zasilany z akumulatorów AA, z własną kartą pamięci staje się urządzeniem całkowicie niezależnym. Urządzenie wystarczy przyłożyć do kartki, i odpowiednią krawędzią równo poprowadzić od góry do dołu lub z jednego boku na drugi. Zeskanowany obraz może zostać przekazany do laptopa lub zapisany na karcie pamięci. Jest to doskonałe rozwiązanie dla osób, które potrzebują skanera w podróżach służbowych – do kopiowania i przesyłania umów, faktur itp.

Skanery ręczne wykorzystują technologię optyczną CIS.

Skanery przybierają także inne formy. Na rynku znaleźć możesz mocno wyprofilowane urządzenia, jak np. skanery do wizytówek. Mają odpowiednią wielkość i pomagają uporządkować listę kontaktów. Można znaleźć także sprzęt w kształcie długopisu wyspecjalizowany do skanowania tekstu i zapisywania go w formacie umożliwiającym edycję.

Parametry

Wybierając skaner, zwróć uwagę na szereg parametrów, które mogą Ci wiele powiedzieć na temat jakości i przeznaczenia urządzenia:

  • układ optyczny
  • maksymalny format skanowanych dokumentów
  • rozdzielczość
  • prędkość skanowania
  • gęstość optyczna
  • kodowanie koloru
  • kodowanie skali szarości
  • rozmiary i waga

Układ optyczny

Rodzaje stosowanych w skanerach układów optycznych opisaliśmy wyżej. Teraz krótkie przypomnienie – CCD zdecydowanie do skanowania zdjęć, CIS przede wszystkim do dokumentów.

Format dokumentów

Większość skanerów dedykowanych do użytku domowego może skanować dokumenty w formacie A4. Jeżeli dla Ciebie to za mało, bez problemu znajdziesz sprzęt, który pomieści „na szkle” format A3. W takim wypadku musisz przygotować się na znacznie wyższe wydatki, ponieważ skanery A3 kierowane są raczej do odbiorców profesjonalnych. Zatem, jeśli zeskanowanie większych od A4 formatów przytrafia Ci się nie częściej niż dwa razy w roku, lepiej będzie zlecić tą czynność specjalistom, zamiast inwestować grube pieniądze w sprzęt, który przez większą część życia będzie stał niewykorzystany.

Rozdzielczość

Najważniejsza jest rozdzielczość optyczna. Mierzona jest w dpi. Mówiąc kolokwialnie – im wyższa, tym lepiej. Według specjalistów, rozdzielczość skanera od 2400 dpi w górę pozwala na dygitalizację obrazu z bardzo wysokim odwzorowaniem szczegółów. Przy takiej rozdzielczości, powiększając skan portretu można np. dostrzec różnice w siatkówce oka sportretowanej osoby. W użytku domowym tak wysokie rozdzielczości nie przydadzą Ci się zbyt często. Warto wspomnieć, że do druku w gazetach całkowicie wystarczy rozdzielczość 300 dpi. Niemniej jednak dostępne na rynku urządzenia przeznaczone dla amatorów mogą mieć rozdzielczość nawet 6400 x 9600 dpi. Jeśli skupiasz się na dokumentach tekstowych, ze spokojem możesz kupić urządzenie o rozdzielczości 1200 x 1200 dpi. Z drugiej strony – jeśli jesteś zapalonym fotografem, zainwestuj w sprzęt nieco lepszy – np. 2400 x 4800 dpi – a wydane pieniądze zwrócą się wspaniałym odwzorowaniem szczegółów zeskanowanych obrazów.

Należy wspomnieć, że spece od marketingu często wykorzystują pojęcie rozdzielczości interpolowanej, która sięga kilkunastu, lub kilkudziesięciu tysięcy dpi, i nieświadomość kupujących. Spróbujmy wyjaśnić to obrazowo. Rozdzielczość optyczna określa rzeczywistą liczbę światłoczułych punktów na jednym calu. Im więcej punktów, tym lepsze odwzorowanie szczegółów. Rozdzielczość interpolowana sztucznie podwyższa ich ilość, wstawiając dodatkowe punkty o dostosowanej barwie między te zeskanowane w rozdzielczości optycznej. Traci na tym jakość zeskanowanego obrazu. Albo inaczej. Każdy kto choć raz w życiu fotografował cyfrowym aparatem kompaktowym wie jaka jest różnica między zoomem optycznym a cyfrowym. Podobnie sprawa przedstawia się z rozdzielczością optyczną i interpolowaną. Rozdzielczość obrazu można zwiększyć przez interpolowanie nawet kilkunastokrotnie. Skan ulegnie jednak swojego rodzaju „rozrzedzeniu”.

Prędkość skanowania

Nie powinien to być parametr decydujący o zakupie bądź odstąpieniu od zakupu skanera. Producenci bowiem podają najczęściej tzw. prędkość skanu poglądowego, która może wynosić od 10 do ponad 20 sekund. Nie uwzględniają jednak czasu, który potrzebny jest na przesłanie obrazu do komputera i jego zapis na dysku. A to zależne jest przede wszystkim od interfejsu USB, o czym w dalszej części tekstu.

Gęstość optyczna

Skaner z otwartą klapą i przygotowanymi do skanowania zdjęciami
Epson Perfection V700 Photo,
gestość optyczna D=4,0
Gdyby posłużyć się definicją encyklopedyczną tego parametru, opis wyglądałby następująco: wielkość fizyczna równa logarytmowi dziesiętnemu stosunku intensywności światła odbitego do intensywności światła padającego na badany materiał. Niezbyt przejrzyste, prawda? Zatem inaczej. Im wyższa gęstość optyczna skanera, tym lepsze rozpoznawanie przez urządzenie szczegółów znajdujących się w najciemniejszych i najjaśniejszych miejscach skanowanego obrazu. Mówiąc krótko, im wyższa gęstość optyczna, tym lepiej. Przyjmuje się, że w skanerach pretendujących do profesjonalnych, dynamika optyczna (takie określenie funkcjonuje również) powinna wynosić przynajmniej D = 3,2. W urządzeniach przeznaczonych do użytku domowego producenci raczej nie podają tej wartości, ponieważ z reguły jest niższa od wymienionej wyżej. Często skanowany obraz, na którym dużą rolę odgrywają cienie, może po dygitalizacji za pomocą niskiej jakości skanera owe cienie zagubić.

Kodowanie koloru/skali szarości

Często wartość ta nazywana jest głębią koloru/głębią skali szarości lub przetwarzaniem koloru/skali szarości. Parametr ten podawany jest w bitach – im więcej bitów, tym większa paleta barw/odcieni skali skali szarości. We współczesnych skanerach przetwarzanie koloru często wynosi nawet 48 bitów. Bardzo dobre modele mają identyczną wartość kodowania skali szarości. Najczęściej jednak przetwarzanie kolorów ma wartość wyższą od skali szarości i wynosi odpowiednio 48 i 16 bitów. Jeśli skaner, którym się interesujesz ma takie parametry, spokojnie możesz weń zainwestować.

Rozmiary i waga

Masz duże biurko i zamierzasz używać skanera tylko i wyłącznie w domu? Waga i rozmiary urządzenia nie powinny Cię zatem zajmować. Inaczej sprawa przedstawia się, gdy miejsca brakuje, albo chcesz zabrać skaner ze sobą w podróż służbową. Podajmy zatem przykładowe rozmiary i wagę.

Model Typ układu optycznego Rodzaj skanera Rozmiary (mm) Waga (kg)
Epson Perfection V330 CCD płaski 430 x 280 x 66,5 2,8
Canon Lide 210 CIS płaski 365 x 250 x 39 1,6
Media-Tech Scanline MT 4090 CIS ręczny/mobilny 255 x 30 x 30 0,165

Wszystkie wymienione wyżej urządzenia przystosowane są do skanowania dokumentów w formacie A4. Jak łatwo zauważyć, wpływ na wagę i rozmiary ma przede wszystkim rodzaj zastosowanego układu optycznego oraz przeznaczenie skanera. Jeśli wielkość nie ma dla Ciebie znaczenia, a stawiasz na wysoką jakość skanowania fotografii, wybierz skaner CCD. Jeżeli chcesz skanera używać w podróży lub masz mało miejsca na biurku, należy skoncentrować się na urządzeniach z układami optycznymi CIS.

Funkcje i wyposażenie dodatkowe

Wyposażenie współczesnych skanerów jest zbliżone. Niektóre jednak mogą mieć pewne dodatki takie jak:

  • przystawka do filmów
  • klawisze funkcyjne
  • wyświetlacz
  • podajnik skanowanych dokumentów
  • oprogramowanie OCR
  • oprogramowanie do edycji zdjęć

Przystawka do filmów

Skaner z otwartą klapą i leżącym obok adapterem na klisze różnego formartu
Epson Perfection V600 Photo z przystawką do filmów o różnym formacie
Nawet decydując się na skaner płaski możesz wybrać model, do którego dołączony jest adapter do skanowania kliszy i slajdów. Oferta rynku jest spora. Niektóre modele mają jedynie przystawki do standardowego filmu o rozmiarze 35 mm, inne oferują możliwość skanu wszystkich formatów negatywów. Adapter sprawia, że skaner staje się urządzeniem niezwykle funkcjonalnym, za pomocą którego można zdygitalizować obraz niemal z każdego nośnika.

Klawisze funkcyjne

Płaski skaner marki canon
Canon Lide 200 z czterema klawiszami funkcyjnymi
O sukcesie sprzętu elektronicznego niejednokrotnie decyduje jego funkcjonalność. Nie inaczej jest ze skanerami. Jeśli do obsługi urządzenia potrzeba wielu godzin studiowania instrukcji obsługi, łatwo się zirytować i odesłać towar do sklepu. Doskonale wiedzą o tym producenci skanerów i wyposażają je w przyciski funkcyjne. Na rynku znajdziesz wiele modeli, które posiadają cztery podstawowe klawisze: copy, scan, scan to email, scan to PDF. Dzięki temu załadowanie zeskanowanego obrazu do skrzynki pocztowej lub zapisanie go w formacie PDF staje się dziecinnie proste. Wystarczy umieścić dokument na szkle, zamknąć klapę i przycisnąć odpowiedni guzik.

Wyświetlacz

Wyświetlacz LCD znajdziesz głównie w skanerach do filmów. Jak już wspomnieliśmy, mogą one pracować samodzielnie. Rezultat skanowania możesz więc zobaczyć na wyświetlaczu. Niewielkie wyświetlacze ciekłokrystaliczne spotykane są także w skanerach mobilnych, które ze względu na rozmiary posiadają np. jedynie dwa klawisze. Wyświetlacz pozwoli Ci wybrać odpowiedni tryb pracy, jakość skanowania itp.

Podajnik dokumentów

To udogodnienie występuje w szczelinowych urządzeniach biurowych, które mogą zeskanować nawet 15 dokumentów formatu A4 na minutę. Taśmowe wkładanie kolejnych kartek byłoby dość uciążliwe. Podajnik np. na 100 arkuszy, znacznie ułatwia życie.

Oprogramowanie OCR

Pudełko oprogramowania OCR
Abbyy FineReader 11
OCR (Optical Character Reccognition), czyli optyczne rozpoznawanie znaków służy skanowaniu dokumentów do plików tekstowych nadających się do edycji. Takie oprogramowanie pozwala na konwersję zeskanowanego tekstu bezpośrednio do formatu Word lub Excell lub po prostu do pliku txt. Pozwala to na swobodne operowanie tekstem, wprowadzanie zmian, zaznaczeń, indeksów itp. Najpopularniejsze obecnie oprogramowanie OCR to Abbyy FineReader w wersjach 10 i 11.

Oprogramowanie do edycji zdjęć

W większości skanerów wyjściowym formatem plików jest jpg. Dołączane do urządzeń oprogramowanie pozwala na zapis w formach takich jak: bmp, png czy tiff oraz na ich prostą edycję. Producenci skanerów przystosowanych do skanowania filmów mogą również dołożyć funkcje, które automatycznie naprawiają zabrudzenia i zadrapania kliszy. Jeśli na poważnie zajmujesz się fotografią, możesz poszukać skanera z pakietem bardziej zaawansowanego oprogramowania do obróbki zdjęć – np. Adobe Photoshop Elements 3.0

Wejścia/wyjścia

Skanery nie są urządzeniami obfitującymi w różnorodne porty i wejścia. Do pełnej funkcjonalności wystarczą:

  • USB
  • slot kart pamięci
  • Ethernet
  • wyjście video

USB

Interfejs USB 2.0 lub 1.1 służy komunikacji z komputerem. Przy czym skaner obsługujący USB 2.0 szybciej przetransportuje zeskanowany obraz na twardy dysk.

Slot kart pamięci

Najczęściej spotykany jest w urządzeniach mobilnych i do skanowania negatywów. Najczęściej obsługiwane formaty kart to SD, SDHC.

Ethernet

Interfejs Ethernet znajdziesz przede wszystkim w biurowych skanerach szczelinowych, które pracują w sieci.

Wyjście video

Pozwala na wyświetlenie zeskanowanego obrazu na ekranie telewizora. Połączenie kompozytowe nie daje jednak wysokiej jakości przekazanego obrazu.

Producenci i ceny

Do uznanych producentów skanerów należą:

  • Canon
  • Easypix
  • Epson
  • Fujitsu
  • HP
  • Media-Tech
  • Plustek
  • Reflecta
  • Visioneer
  • Xerox

Ceny najtańszy skanerów stołowych rozpoczynają się od ok. 250 zł. Jeżeli jednak zamierzasz kupić urządzenie wyższej klasy o przyzwoitych parametrach, przygotuj się na dołożenie kolejnych 100 zł. Za przyzwoitą maszynę (urządzenie wielofunkcyjne), którą wyposażono w przystawkę do negatywów zapłacisz przynajmniej 450 – 500 zł. Bardzo dobry sprzęt tego typu to już wydatek ponad 1000 zł. Górna granica to 15000 zł.

Skanery do filmów kosztują od ok. 500 zł do ponad 2000 zł.

Sprzęt mobilny zuboży Twoją kieszeń o 300 – 400 zł.

Cena za profesjonalne urządzenie szczelinowe jest dość wysoka i bez problemu może przekroczyć 2 – 3 tys. zł. Zakup najlepszych biurowych „szczelinowców” bez problemu zrujnuje początkującego biznesmena – wydanie grubo ponad 20 tys. zł może bowiem przyprawić o palpitacje serca nawet całkiem zamożną osobę.

Podsumowanie

Wybór jest ogromny. Jednak określając swoje potrzeby możesz znacznie zawęzić spektrum własnych poszukiwań. Stawiasz na oszczędność i długowieczność, ale kosztem jakości – wybierz lekki i poręczny, płaski skaner z układem optycznym CIS. Lubisz fotografię analogową – szukaj sprzętu z układem optycznym CCD i adapterem do filmów. Sprzęt do biura, który będzie pracował w sieci? Odpowiedzią jest skaner szczelinowy. Natomiast jeśli potrzebny Ci skaner w podróży, wybór powinien paść na model mobilny.

Życzymy wyjątkowo udanych skanów!