Zaznacz stronę

Cytryny, pomarańcze, mandarynki, grejpfruty – cytrusy to namiastka słońca w pochmurne, zimowe dni. Żeby czerpać przyjemność z ich jedzenia, warto dowiedzieć się, jak je kupować. Okazuje się, że w pakiecie z pomarańczą czy mandarynką można czasem dostać mnóstwo chemii.

Rodzaje

Według definicji owoce cytrusowe to te, które pochodzą z wiecznie zielonych drzew z rodziny rutowatych. Rosną przede Pomarańcze
Pomarańcza
wszystkim w podzwrotnikowej albo umiarkowanej strefie klimatycznej: stamtąd  importuje się je do Polski.

Najpopularniejsze cytrusy to:

pomarańcze – pochodzą z Azji, chociaż do Polski docierają przede wszystkim z południa Europy – Włoch, Hiszpanii – i Izraela. W zależności od rodzaju, są słodkie lub słodko-kwaśne, mają pomarańczowy bądź czerwony miąższ. Owoce można jeść na surowo, ale nadają się też do przetworów, sprawdzają się jako przystawka do mięs. Skórka pomarańczy jest stosowana jako smakowy dodatek do deserów i innych potraw.

Popularne odmiany pomarańczy, które można znaleźć w sklepach: Navelina, Tarocco i Moro (czerwony miąższ), Jaffa (tańsze, izraelskie pomarańcze pestkowe).

Grejpfrut
Grejpfrut czerwony
grejpfruty – pochodzą z karaibskiej wyspy Barbados, to krzyżówka pomarańczy olbrzymich z chińskimi. W zależności od odmiany, grejpfruty mogą być gorzkie, słodkie i soczyste (grejpfruty czerwone), kwaśne i soczyste (żółte), słodkie i średnio soczyste (zielone). Nadają się do jedzenia na surowo, wyciskania soków, stanowią składnik deserów, podaje się jako przystawkę do mięs.

Grejpfrut „Sweetie” to krzyżówka grejpfruta i pomarańczy olbrzymiej. Jest słodki, ma charakterystyczny, zielony miąższ.

Mandarynki
Mandarynki
mandarynki – pochodzą z południa Azji, obecnie występują także w Ameryce Południowej, rejonie Morza Śródziemnego, w południowej części Ameryki Północnej. Są mniejsze niż pomarańcze, mają soczysty, pomarańczowy miąższ, luźną skórkę, często także pestki. Jada się je przede wszystkim na surowo, rzadziej robi się z nich soki czy przetwory.

cytryny – pochodzą z Chin, ale dziś nie są tam uprawiane; do Europy trafiły już w średniowieczu. Żółte, bardzo kwaśne – nie da się ich pomylić ze słodkimi pomarańczami i mandarynkami. Już w 1720 roku uznano, że mają właściwości lecznicze ze względu na stosunkowo wysoką zawartość witaminy C. Plastry cytryny można dodawać do wody, herbaty, sok z cytryny nadaje smaku przeróżnym potrawom mięsnym, rybnym, a także ciastom i deserom.Limonki
Limonki

limonki (limetki) – pochodzą z Azji, obecnie uprawia się je przede wszystkim w Indiach, Meksyku, Brazylii, Argentynie. W Europie zyskują coraz większą popularność nie tylko ze względu na wyjątkowe właściwości zdrowotne (zawierają więcej witaminy C niż cytryny), ale też ciekawy smak, dzięki któremu stanowią popularny dodatek do napojów, drinków (np. mojito).

Poza tymi najpopularniejszymi rodzajami cytrusów, w sklepach możesz znaleźć także:

Klementynki – powstały z krzyżówki pomarańczy gorzkiej z mandarynką. Pochodzą z Algierii, obecnie najlepsze odmiany
Pomelo, największe cytrusy
importuje się z terenów Maroko. Mają pomarańczowo-czerwoną skórkę i taki sam, bezpestkowy miąższ. Jada się je przede wszystkim na surowo.

Tangelo – krzyżówka mandarynki z grejpfrutem, ma nieregularny, nieco owalny kształt, pomarańczowo-czerwoną skórkę, jest soczysty, słodko-gorzki, dość ostry w smaku. Nadaje się do jedzenia na surowo, stanowi ciekawy dodatek do deserów.

Pomelo – uważany za pierwotną formę grejpfruta. Ma żółtą, grubą skórkę i taki sam miąższ. Jest największym z owoców cytrusowych, zawiera najwięcej cennych antyoksydantów. Pomelo, podobnie jak grejpfrut czy tangelo, można jeść na surowo i dodawać do deserów i sałatek.

Kumkwat – tak zwana „chińska pomarańcza”, bardzo popularna w Azji. Owoce kumkwata są niewielkie, mają owalny kształt, bardzo smaczną, aromatyczną skórkę. Jedząc je na surowo, warto przez kilka minut sparzyć je we wrzątku – zyskają niepowtarzalny aromat. Żeby owoc zyskał na smaku, można też zgnieść na delikatnie, tak żeby miąższ przeszedł smakiem skórki. Ciekawostka – kaczka z kumkwatem jest to tradycyjne, tahitańskie danie.

Kalamondin (kalamondyna) – powstał z mandarynki i kumkwata japońskiego. Ma kwaskowy miąższ i słodką, charakterystycznie pomarszczoną skórkę. To bardzo popularny cytrus na Filipinach, w Polsce traktuje się go przede wszystkim jako roślinę ozdobną.

Do cytrusów zalicza się też czasami ananasy: tak naprawdę są to owoce z rodziny bromeliowatych.

Właściwości i wartości odżywcze

Znasz już rodzaje owoców cytrusowych? Dowiesz się, po co je kupować. Oto kilka faktów dotyczących ich wartości odżywczych:

  • Cytrusy są źródłem witaminy C – najwięcej zawierają jej limonki. Dzięki jej zawartości wspomagają odporność organizmu.
  • Owoce cytrusowe zawierają cenne pektyny, które działają kancerogennie i zapobiegają nowotworom.
  • Cytrusy powinni kupować cukrzycy: udowodniono, że pomagają obniżyć poziom glukozy we krwi i stymulują produkcję insuliny.
  • Owoce cytrusowe przy chorobach krążenia? Jak najbardziej. Wszystko dzięki zawartym w nim flawonoidom i kwasowi foliowemu.

Poniżej znajdziesz krótki opis właściwości najpopularniejszych cytrusów:

Pomarańcze – to przede wszystkim źródło witaminy C – w jednym owocu znajduje się jej ok. 70-120 mg, co odpowiada średniemu, dziennemu zapotrzebowaniu. Poza tym, zawierają też witaminy z grupy B, witaminę A, cenny potas. Wspomagają pielęgnację skóry, wpływają korzystnie na układ nerwowy. Zawartość terpenów sprawia, że pomarańcze pomagają zwalczać infekcje. Mają też wiele cennych przeciwutleniaczy, które opóźniają proces starzenia się organizmu i działają kancerogennie.

Mandarynki – leczą się nimi Chińczycy, mają podobne wartości odżywcze co pomarańcze. Jedna mandarynka to około 30 Cytryny
Cytryny: mają sporo witaminy C,
ale wcale nie najwięcej – mniej niż limonki.
kcal – wystarczy zjeść dwie, żeby pokryć dzienne zapotrzebowanie na witaminę C. To nie koniec ich zalet: mają działanie zasadotwórcze, dzięki czemu poleca się je osobom cierpiącym na schorzenia układu moczowego. Wspomagają walkę z trądzikiem i tłustą cerą – mają właściwości ściągające. W ich skórce znajduje się składnik salvestrol Q40, który – jak dowiedziono – niszczy komórki nowotworowe.

Cytryny – to przede wszystkim źródło witaminy C, której w jednym owocu jest ok. 100 mg (chociaż warto zaznaczyć, że limonki, a nawet nasze czarne porzeczki zawierają jej więcej). Ma zbawienny wpływ na cerę – działa przeciwtrądzikowo, antybakteryjnie, oczyszcza organizm z toksyn. Stanowi składnik maseczek antycellulitowych, płukanek do włosów.

Grejpfrut – trochę niedoceniany, a pod względem zawartości witaminy C dorównuje cytrynie. Jest niskokaloryczny – dostarcza 30 kcal w 100 gramach, w połączeniu z faktem, że przyspiesza przemianę materii (zawiera narynginę), jest idealnym składnikiem odchudzających diet. Poleca się go także cukrzykom – obniża poziom glukozy. Działa tonująco i przeciwgrzybicznie.

Chcesz wykorzystać całe bogactwo odżywcze owoców? Pamiętaj, że wiele związków i witamin znajduje się w albedo, czyli białych błonkach w skórce.

W tabeli poniżej znajdziesz kilka cytrusowych stereotypów i dowiesz się, które z nich są prawdziwe:

Cytrusy mogą uczulać  TAK Niestety, to prawda, dlatego nie poleca się ich np. kobietom w ciąży. Alergia na owoce cytrusowe najczęściej ujawnia się w wieku dziecięcym. Zdarza się, że objawy alergiczne wywołują nie tyle same owoce, co środki, którymi są pryskane.
Cytrusy to najlepsze źródło witaminy C  NIE Mimo zapewnień producentów, że nie ma bogatszych w witaminę C owoców, dużo więcej zawierają je nasze polskie czarne porzeczki. Sporo znajduje się jej także w kalafiorze, szpinaku – cytrusy nie są jej najlepszym źródłem.
Cytrusy wychładzają organizm TAK Rzeczywiście, udwodniono, że jedzenie cytrusów obniża temperaturę ciała, także lepiej nie spożywać ich przed samym wyjściem na mróz.
Herbata z cytryną wspomaga odporność I TAK, I NIE Patrząc herbatę, najlepiej dodać cytrynę przed samym piciem naparu. Wrzucona do wrzątku traci swoje właściwości podobnie jak miód.

Jakość

Pomarańcze w siatce: kupujesz - ryzykujesz, szczególnie, jeśli nie można dokładnie sprawdzić świeżości owoców
Pomarańcze w siatce: kupujesz – ryzykujesz,
szczególnie, jeśli nie można dokładnie
sprawdzić świeżości owoców
Jak kupować dobre pomarańcze, mandarynki, cytryny? Dlaczego jedne kosztują 2 zł za kilogram, a za inne trzeba zapłacić w sezonie 5-6 zł? Niestety, cytrusy, które trafiają do naszego kraju, znacznie różnią się pod względem jakości. Oto kilka bardzo przydatnych wskazówek, które warto wziąć pod uwagę przy zakupie:

  • Skóra wielu cytrusów (szczególnie tych pakowanych w siatkach i bibułkach) jest pryskana chemicznymi środkami – żeby pomarańcze czy grejpfruty przetrwały długą drogę do Polski, muszą być odpowiednio konserwowane. Najczęściej pryska się je substancjami grzybobójczymi i antypleśniowymi, takimi jak bifenyl (E230) i sól sodowa ortofenylofenolu (E232). Mogą powodować bóle brzucha i alergię.

Należy pamiętać, by przed spożyciem owoców cytrusowych dokładnie je umyć i wyszorować szczoteczką. Wyparzanie we wrzątku nie zdaje egzaminu – pod wpływem gorącej wody szkodliwe substancje mogą przedostać się do wnętrza owocu.

  • Świecąca skórka wcale nie musi być oznaką świeżości i dobrej jakości cytrusów, może być efektem nacierania parafiną, często mieszaną z konserwantami.

  • Pleśń na owocach jest bardzo niebezpieczna i rakotwórcza, dlatego należy dokładnie obejrzeć skórę cytrusów przed zakupem. Biały, zielony nalot to znak, że owocu nie należy pod żadnym pozorem kupować ani jeść.

  • Uważaj na pomarańcze i mandarynki pakowane w siatki – zdarza się, że w środku znajdują się spleśniałe owoce. Pamiętaj, że jeden zepsuty zaraża też inne – żaden z nich nie nadaje się do spożycia.

  • Cena 2 zł za kilogram pomarańczy? To pozorna zaleta. Tyle kosztują zazwyczaj najtańsze, najgorsze jakościowo owoce – kwaśne, z pestkami, konserwowane na potęgę. Lepiej ich unikać – o cenach dobrych jakościowo pomarańczy piszemy w następnym akapicie.

Pępek pomarańczy
Jak poznać, czy pomarańcza nie ma pestek?
Można to zrobić jeszcze w sklepie! Bezpestkowe owoce mają specjalny „pępek”, który jest pozostałością nierozwiniętego owocu (patrz zdjęcie obok). Owoce, które takiego pępka nie posiadają, są prawdopodobnie pełne pestek. Na niechciane pestki natkniesz się na pewno kupując pomarańcze Jaffa z Izraela.

Pochodzenie i ceny

Cytrusy trafiają do nas przede wszystkim z:

  • Chin
  • Grecji
  • Hiszpanii
  • Izraela
  • Maroko
  • RPA
  • Włoch
  • Turcji

Jeśli chodzi o ceny, przedstawiają się następująco:

Pomarańcze 5 zł/kg
Cytryny 4,50 zł/kg
Mandarynki 5,50 zł/kg
Grejpfruty 5 zł/kg
Pomelo 7 zł/sztuka
Limonki 23 zł/kg, 1 zł/sztuka

Podsumowanie

Wybierając cytrusy, pamiętaj, żeby zwrócić uwagę na nie tylko na walory smakowe, ale też wartości odżywcze. Zapamiętaj uproszczone zasady: pomarańcze podnoszą odporność i łagodzą stres, grejpfruty warto jeść podczas diet odchudzających, mandarynki są dobre na schorzenia układu moczowego, cytryny to świetny składnik maseczek i okładów.

Kupując cytrusy, koniecznie zwróć uwagę na kraj ich pochodzenia (powinien być podany w opisie, umieszczony na etykiecie). Jeśli masz możliwość, lepiej kup pomarańcze sprzedawane luzem – prawdopodobieństwo, że trafisz na spleśniałe czy pryskane chemią jest mniejsze. Nie nabieraj się na ładną, świecącą skórkę – to znak, że owoc potraktowano parafiną.
I pamiętaj – bezpestkowe pomarańcze to te, które posiadają specjalny „pępek”.

Życzymy zakupu pysznych słonecznych owoców, które osłodzą szare, zimowe dni!